Jön Türkler, 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkan; meşrutiyet, anayasa, özgürlük, hukuk devleti ve modernleşme taleplerini savunan aydın ve muhalif bir harekettir. Tek bir örgüt ya da homojen bir yapı değil, farklı fikir akımlarını barındıran geniş bir düşünce ve muhalefet çevresidir.
Jön Türklerin Ortaya Çıkışı
Jön Türk hareketi, özellikle II. Abdülhamid döneminde (1876–1909) yoğunlaşmıştır. Bu dönemde:
-
Meclis kapatılmış,
-
Anayasa askıya alınmış,
-
Basın ve düşünce özgürlüğü ciddi biçimde sınırlandırılmıştır.
Bu ortamda yetişen genç Osmanlı aydınları, devletin geri kalmışlığını mutlakiyetçi yönetimde görmüş ve çözüm olarak meşrutiyetin yeniden ilan edilmesini savunmuştur. “Jön Türk” ifadesi, Fransızca “Jeunes Turcs” (Genç Türkler) sözünden gelir.
Jön Türklerin Temel Amaçları
Jön Türklerin başlıca hedefleri şunlardır:
-
Kanun-i Esasi’nin yeniden yürürlüğe girmesi
-
Meclisli ve anayasal yönetim
-
Hukukun üstünlüğü
-
Basın ve ifade özgürlüğü
-
Eğitim ve devlet yönetiminde modernleşme
-
Osmanlı Devleti’nin dağılmasını önlemek
Jön Türk Hareketinin Yapısı
Jön Türkler tek tip bir fikir grubundan oluşmaz. İçlerinde farklı düşünce akımları vardır:
1. Osmanlıcılık
-
Din, dil ve etnik köken farkı gözetmeden herkesin Osmanlı kimliği altında birleşmesini savunur.
2. İslamcılık
-
İslam birliğinin devleti ayakta tutacağı görüşündedir.
3. Türkçülük
-
Zamanla güç kazanan bu akım, Türk kimliği ve milliyetçiliğini ön plana çıkarır.
4. Batıcılık
-
Batı tarzı hukuk, eğitim ve yönetim sistemlerinin benimsenmesini savunur.
Önemli Jön Türkler
Jön Türk hareketi içinde veya bu hareketten etkilenen bazı önemli isimler:
-
Namık Kemal
-
Ziya Paşa
-
Ali Suavi
-
Ahmed Rıza
-
Mehmet Murat (Mizancı Murat)
-
Prens Sabahaddin
Bu isimlerin bir kısmı sürgünde yaşamış, Avrupa’da gazeteler ve dergiler çıkararak fikirlerini yaymıştır.
İttihat ve Terakki ile İlişkisi
Jön Türk hareketinin en örgütlü ve etkili kolu, İttihat ve Terakki Cemiyeti olmuştur.
1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı, büyük ölçüde Jön Türklerin ve özellikle İttihatçıların faaliyetleri sonucunda gerçekleşmiştir.
Ancak her İttihatçı bir Jön Türk sayılabilirken, her Jön Türk İttihatçı değildir.
Jön Türklerin Tarihsel Önemi
Jön Türkler:
-
Osmanlı’da anayasal düzenin yeniden kurulmasını sağlamış,
-
Mutlak monarşinin sona ermesinde etkili olmuş,
-
Cumhuriyet dönemine giden düşünsel zemini hazırlamışlardır.
Her ne kadar kendi içlerinde fikir ayrılıkları ve siyasal çekişmeler yaşasalar da, Osmanlı’nın son döneminde siyasal bilincin gelişmesinde belirleyici bir rol oynamışlardır.
