Kamuoyunda "çözüm süreci" veya "Terörsüz Türkiye" olarak adlandırılan süreç kapsamında kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, 18 Şubat 2026 tarihli 21. toplantısında ortak raporunu tamamladı. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş başkanlığında 50 komisyon üyesi milletvekilinin katılımıyla gerçekleştirilen toplantının ardından rapor, meclisin internet sitesinde yayımlandı.
Oylama Sonuçları ve Partilerin Tutumu
Toplantıda gruplar ve partiler adına yapılan konuşmaların ardından taslak rapor oylamaya sunuldu. Oylama neticesinde şu sonuçlar kaydedildi:
- Kabul: 47 oy
- Ret: 2 oy (Emek Partisi - EMEP ve Türkiye İşçi Partisi - TİP)
- Çekimser: 1 oy (CHP adına Türkan Elçi)
- Şerhli Kabul: Hür Dava Partisi (HÜDA PAR), rapordaki eksiklikleri belirttiği kapsamlı bir muhalefet şerhi düşerek 'kabul' oyu kullandı.
HÜDA PAR Genel Başkanı Yapıcıoğlu Rapordaki Şerh Maddelerini Açıkladı
HÜDA PAR Genel Başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu, komisyon raporuna düştüğü muhalefet şerhinde, Kürt meselesinin yalnızca son 40 yıllık şiddet olaylarına indirgenmemesi ve anadil üzerindeki engeller gibi kök nedenlere yönelik somut anayasal çözümler getirilmesi gerektiğini vurguladı.
Raporda Türk-Kürt kardeşliğinin dayanağı olarak kullanılan "ortak inanç" kavramının yetersiz bulunduğu belirtilerek, bu tarihsel beraberliğin temelinin açıkça İslam dini olduğu ifade edildi. Ayrıca, devletin geçmişteki güvenlikçi politikalarının ve yaşanan hukuksuzlukların (faili meçhul cinayetler, köy boşaltmalar vb.) raporda bir "mecburiyet" gibi gösterilmesine itiraz edilerek, bu geçmiş pratiklerin net bir dille mahkûm edilmesi gerektiği kaydedildi.
HÜDA PAR’ın belirttiği şerhin bir diğer odak noktasında ise temel hak ve hürriyetlerin tesisi ile planlanan hukuki düzenlemelerin kapsamı ele alındı. Hak ve özgürlüklerin genişletilmesinin, silahlı bir örgütün silah bırakması veya tasfiyesi şartına bağlanamayacağı; temel hakların hiçbir şekilde pazarlık konusu yapılamayacağı belirtildi. Sürece dair çıkarılacak yasal düzenlemelerin belirli bir tarihe, tek bir örgüte, kişiye veya geçici bir süreye indirgenmemesi gerektiği savunularak; şiddeti tamamen terk eden tüm yapıları kapsayan, hukukun evrenselliği ilkesine uygun, kalıcı ve genel nitelikte bir yasal çerçeve oluşturulması talep edildi.
Raporun İçeriği ve Ana Başlıkları
Toplam 110 sayfadan oluşan metnin ilk 49 sayfası ana raporu, kalan kısmı ise "Ekler" bölümünü oluşturuyor. Rapor, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un sürecin gelinen aşamayla sınırlı olmadığını ve raporun atılacak adımlar için bir "başvuru metni" niteliği taşıdığını belirttiği 8 sayfalık "Takdim" yazısıyla başlıyor.
Raporun 7 ana bölümü şu başlıklardan oluşuyor:
- Komisyonun Çalışmaları ve Temel Hedefleri
- Türk-Kürt Kardeşliğinin Tarihi Kökleri ve Kardeşlik Hukuku
- Komisyonda Dinlenen Kişilerin Mutabakat Alanları
- PKK’nın Kendisini Feshetmesi ve Silah Bırakması
- Sürece İlişkin Yasal Düzenleme Önerileri
- Demokratikleşme ile İlgili Öneriler
- Sonuç ve Değerlendirme
Yasal Düzenleme ve Demokratikleşme Önerileri
"Sürece İlişkin Yasal Düzenlemeler" başlığı altında; örgütün silah bırakması, örgüt mensuplarının durumu, toplumsal bütünleşme, izleme/raporlama mekanizmaları ve süreçte görev alanlara yasal güvence sağlanması konuları ele alındı. "Demokratikleşme" başlığında ise AİHM ve AYM kararları, yargılama ve infaz düzenlemeleri, hak ve özgürlüklerin genişletilmesi ile yerel yönetimlere dair öneriler sıralandı.
Ekler Bölümü
Raporun 49. sayfasından sonra başlayan "Ekler" kısmında; siyasi partilerin komisyona sunduğu raporlar, komisyonun çalışma usul ve esasları, toplantı konuları, dinlenen 132 kişinin (kamu kurumu ve STK temsilcileri) isimleri ile tüm toplantıların resmi tutanaklarına yer verildi.
