Batman’da yıllardır mahalle kültürünün temel taşı olan küçük esnaf, artan maliyetler ve her geçen gün sayıları artan zincir marketler karşısında ayakta kalma mücadelesi veriyor. Esnaf, alım gücünün düşmesi ve haksız rekabet nedeniyle "can çekiştiklerini" ifade ederek yetkililere çağrıda bulundu.
Mahalle Kültürü Sessizce Yok Oluyor
Bir zamanlar mahallelerin buluşma noktası olan bakkallar, yalnızca alışveriş yapılan yerler değil; aynı zamanda komşuluk ilişkilerinin güçlendiği sosyal alanlardı. Ancak son yıllarda artan zincir market sayısı ve değişen tüketim alışkanlıkları, bu kültürü geri dönüşü zor bir şekilde zayıflatıyor.
Mahalle bakkalları, müşterilerini tanıyan, onların ihtiyaçlarını bilen ve zor zamanlarında destek olan bir yapı sunarken; zincir marketlerin standart ve büyük ölçekli satış politikaları karşısında bu insani bağların giderek koptuğu belirtiliyor.
Artan Maliyetler Esnafı Zorluyor
Küçük esnafın en büyük sorunlarından biri de artan maliyetler. Toptan ürün fiyatlarının sürekli yükselmesi, kira giderleri, elektrik ve diğer işletme masrafları, bakkalların kâr marjını ciddi şekilde düşürüyor.
Zincir marketler büyük alım gücü sayesinde ürünleri daha ucuza temin edebilirken, küçük esnaf sınırlı bütçesiyle aynı avantajı yakalayamıyor. Bu durum raf fiyatlarına doğrudan yansıyor ve rekabeti neredeyse imkânsız hale getiriyor.
"Vatandaş Artık Çuvalla Değil, Kilo ile Alıyor"
Esnaf Zekeriya Doğan, temel gıda maddelerindeki fiyat artışının vatandaşın alım gücünü bitirdiğini belirterek, "Eskiden 5 kilo alan vatandaş şimdi 1 kilo alabiliyor. Çuval devri kapandı, artık her şey kilo ile satılıyor. Bizi en çok vuran ise dev zincir marketler. Onlar kamyonla ürün çekip ucuza satarken, biz sınırlı alım yaptığımız için fiyat farkıyla rekabet edemiyoruz. Şu an bizi ayakta tutan tek şey hâlâ devam ettirdiğimiz veresiye defteridir. Veresiye olmazsa bakkal kültürü tamamen yok olur" dedi.
Veresiye Defteri: Esnafın Son Kalesi
Batman’da birçok bakkal için veresiye defteri artık bir gelenek olmanın ötesine geçmiş durumda. Bu sistem, hem dar gelirli vatandaşların temel ihtiyaçlarını karşılamasına yardımcı oluyor hem de esnafın müşteri bağlılığını sürdürmesini sağlıyor.
Ancak esnaf, veresiye satışların da sürdürülebilir olmadığını vurguluyor. Tahsilatların gecikmesi veya yapılamaması, zaten zor durumda olan işletmeleri daha da kırılgan hale getiriyor. Buna rağmen birçok esnaf, “komşuluk hukuku” gereği bu uygulamadan vazgeçemiyor.
"30-40 Yıllık Esnafım, Böyle Kriz Görmedim"
Yılların esnafı Yusuf Demir ise 40 yıllık meslek hayatında ilk kez bu kadar ağır bir süreçten geçtiğini vurguladı.
Siftah yapmadan dükkân kapattıkları günlerin olduğunu söyleyen Demir, "AVM'ler ve her sokak başına açılan zincir marketler belimizi büktü. Bizim aldığımız fiyata onlar perakende satış yapıyor. Bu şartlarda küçük esnafın ayakta kalması imkânsız. Mahalle esnafı adeta can çekişiyor" ifadelerini kullandı.
Zincir Marketleşmenin Yayılma Hızı Endişe Yaratıyor
Batman’da son yıllarda özellikle mahalle aralarına kadar giren zincir marketler, küçük esnafın müşteri kitlesini daraltıyor. Aynı sokakta birden fazla zincir marketin açılması, rekabet dengesini tamamen değiştiriyor.
Esnaf, plansız büyümenin yalnızca küçük işletmeleri değil, uzun vadede yerel ekonomiyi de olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Yerel tedarik zincirlerinin zayıflaması ve kazancın büyük şirketlere yönelmesi, şehir ekonomisinde dengesizlik oluşturuyor.
Tüketici Davranışları Da Değişti
Uzmanlara göre ekonomik koşullar, tüketicilerin alışveriş alışkanlıklarını da köklü şekilde değiştirdi. Daha ucuz ürün arayışı, kampanyalar ve toplu indirimler, vatandaşları zincir marketlere yönlendiriyor.
Ancak mahalle esnafı, sundukları güven ilişkisi, esneklik ve veresiye gibi avantajlarla hâlâ önemli bir boşluğu doldurduklarını belirtiyor.
Çözüm Önerisi: Sınırlama Getirilsin
Batmanlı esnafın ortak talebi, zincir marketlerin ve AVM'lerin açılışlarına, çalışma saatlerine ve yerlerine yasal bir sınırlama getirilmesi yönünde. Mahalle aralarına kadar giren bu yapıların kontrol altına alınmaması durumunda, geleneksel esnaf kültürünün tamamen tarih olacağı uyarısında bulunuluyor.
Esnaf temsilcileri, küçük işletmelere yönelik vergi indirimi, kira desteği ve kooperatifleşme gibi adımların da atılması gerektiğini ifade ediyor. Aksi halde, yıllardır süregelen mahalle bakkallığı geleneğinin yakın gelecekte yok olabileceği endişesi giderek büyüyor.
