Gelir Dağılımındaki Uçurum: Zengin ve Fakir Arasında 7,5 Kat Fark
Gelir dağılımı eşitsizliğini ölçen Gini katsayısı, 2025 yılı itibarıyla 0,410 seviyesine gerileyerek hafif bir iyileşme sinyali verdi. Ancak en yüksek gelire sahip %20'lik grubun toplam gelirden aldığı payın %48 olması, pastanın neredeyse yarısının küçük bir azınlığa gittiğini kanıtlıyor. Batman gibi sanayisi gelişmekte olan ancak sermaye birikiminin belirli ellerde toplandığı illerde, alt gelir grubu ile üst gelir grubu arasındaki bu "7,5 katlık" uçurum sosyal dokuyu zorlamaya devam ediyor.
Raporun en karamsar başlığını ise "sosyal dışlanma" ve borçluluk oranları oluşturuyor. Türkiye nüfusunun %56,4’ünün borç veya taksit ödemeleriyle boğuştuğu bir ortamda, Batman sokaklarında da en büyük gündem maddesi geçim derdi. Nüfusun yarısından fazlası (%50,5) evden uzakta bir haftalık tatil masrafını karşılayamazken, iki günde bir et veya tavuk içeren bir yemeği sofrasına koyamayanların oranı bölgede endişe verici boyutlara ulaşıyor.
Türkiye’nin En Batık Şehirleri Listesinde Batman 3. Sırada
Türkiye’deki yüksek enflasyon ve artan yaşam maliyetleri, halkın alım gücünü büyük oranda zayıflatmış durumda. Özellikle dar gelirli kesimler, geçimlerini sürdürebilmek için sürekli olarak borçlanmak zorunda kalıyorlar. Kredi kartları, tüketici kredileri gibi finansal araçlar, yaşamlarını sürdürebilmek adına başvurdukları yollar haline gelirken, borçlanmanın artması, birçok insanın finansal durumunu daha da kötüleştiriyor ve bu durum kısır bir döngüye dönüşüyor. Batman da bu süreçten oldukça fazla etkilenmiş durumda.
Batman, Diyarbakır ve Mardin gibi Güneydoğu Anadolu illerinde ise borçlanma oranları son derece yüksek. Türkiye’nin en batık şehirleri listesinde Batman, Diyarbakır ve Mardin gibi iller önemli bir yer tutarken, Batman 3. sırada yer alıyor.
Özellikle Batman ve Diyarbakır gibi illerde borçlanma oranları giderek artmakta. Batman’da, gelir-gider dengesi ciddi şekilde bozulmuşken, borçlanmak, birçok kişinin temel ihtiyaçlarını karşılamak için başvurduğu bir çözüm yolu haline gelmiş. Ancak yüksek faiz oranları ve ödeme güçlükleri, vatandaşların daha da zorlanmasına yol açıyor.
Batman’da Yasal takibe Düşenlerin Oranı %10,8
Batman’da yüksek faiz oranları nedeniyle, borçlarını ödeyemeyen pek çok vatandaş yasal takip sürecine girmiş durumda. Bu süreç, ekonomik zorlukların derinleşmesine ve birçok kişinin ödeme güçlüğü çekmesine neden oluyor.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yayımlanan en son liste, Türkiye’deki illerdeki yasal takibe düşen kişi oranlarını gözler önüne serdi. Listeye göre, yasal takibe giren kişi oranı yüzde 10’un üzerinde olan dört şehir bulunuyor ve bu iller arasında Batman, yüzde 10.8’lik oranla 3. sırada yer alıyor. Diyarbakır ve Mardin ise ilk iki sırada yer alırken, bu illerdeki vatandaşlar yüksek borç oranlarıyla dikkat çekiyor. Batman, bu borçlanma oranlarıyla birlikte, vatandaşların ekonomik sıkıntıları ve ödeme güçlükleriyle karşı karşıya kalmalarına neden oluyor.
Çocuklar ve Gelecek: En Büyük Risk Altındaki Kesim
Batman gibi genç nüfusun lokomotif olduğu bir şehir için en sarsıcı veri çocuk yoksulluğu üzerine oldu. TÜİK 2025 verilerine göre, 0-17 yaş grubundaki çocuklarda yoksulluk veya sosyal dışlanma riski %36,8 gibi korkutucu bir seviyede. Batman’ın sokaklarında koşan her üç çocuktan birinin ekonomik yoksunluk içinde büyümesi, şehrin sadece bugünü değil, gelecekteki eğitim ve sağlık standartları için de büyük bir tehdit oluşturuyor.
Öte yandan, sosyal yardımların ve emekli maaşlarının (sosyal transferler) gelir dağılımını düzeltici etkisi Batman gibi illerde can suyu vazifesi görüyor. Emekli ve dul-yetim aylıkları sisteme dahil edilmediğinde Gini katsayısının 0,473’e fırlaması, devlet desteğinin bölge halkı için ne kadar kritik bir emniyet kemeri olduğunu gösteriyor. Batman'da sosyal transferlerin toplam gelir içindeki payı, üretimin ve istihdamın kısıtlı olması nedeniyle hayati önem taşımaya devam ediyor.
Batman’ın sosyal dayanıklılığını gösteren bir diğer istatistik ise hanedeki kişi sayısı oldu. Türkiye’de tek başına yaşayanların oranı hızla artarken, Batman %11,1 ile "yalnız yaşamın" en az tercih edildiği il olarak dayanışma kültürünü koruyor. Bu durum, ekonomik kriz dönemlerinde geniş ailelerin birbirine destek olmasını sağlasa da, hane içindeki fert sayısının fazlalığı, toplam gelirin yetersiz kalmasına yol açan en temel paradokslardan biri olarak kalıyor.
Batman ve Çevresi Türkiye’nin Yaşam Maliyeti En Düşük Bölgesi
Raporun en dikkat çekici maddelerinden biri, Batman, Mardin, Siirt ve Şırnak’tan oluşan TRC3 bölgesinin, 91,5 endeks değeriyle Türkiye’nin yaşam maliyeti en düşük bölgesi olması oldu. İstanbul’un 112,6 puanla zirvede yer aldığı maliyet listesinde Batman, "en hesaplı şehir" unvanını korumasına rağmen, hanehalkı gelirindeki düşüklük nedeniyle bu avantajını hissetmekte zorlanıyor.
Batman için verilerdeki asıl çarpıcı nokta, gelir dağılımındaki dengesizlikten ziyade hanehalkı yapısının getirdiği ekonomik yükte saklı. Türkiye genelinde tek kişilik haneler en yüksek gelire sahipken, Batman gibi geniş aile yapısının ve çocuk nüfusunun yoğun olduğu illerde fert başına düşen gelir hızla eriyor. Raporda yer alan Türkiye geneli 332 bin 882 TL’lik kişi başı ortalama yıllık gelirin, Batman’daki kalabalık hanelerde bu seviyenin çok altında kalması, şehrin "ucuzluk" avantajını gölgeliyor.
Batman halkının yaşam kalitesine dair en büyük sınavı ise konut ve temel ihtiyaçlar oluşturuyor. Dosyalardaki verilere göre, bölge genelinde sızdıran çatı, nemli duvarlar veya ısınma sorunu yaşayan hanelerin oranı Türkiye ortalamasının üzerinde seyrediyor. Konut sahipliği oranı ülke genelinde %57,1’e yükselmiş olsa da, Batman’da kiracı olan veya mülkiyet sorunu yaşayan vatandaşlar için yaşam standartlarını korumak her geçen gün daha maliyetli bir hal alıyor.
2025 yılı verileri Batman için bir yol ayrımına işaret ediyor. Şehir, Türkiye’nin en ucuz yerleşimi olma özelliğini korusa da; borçluluk, çocuk yoksulluğu ve konut kalitesindeki düşüş halkın gerçek refahını gölgeliyor. Batman’daki yerel yönetimler için bu rapor, sadece rakamlardan ibaret değil; üretimin teşvik edilmesi ve kişi başı gelirin artırılması için acil bir eylem planı çağrısı niteliği taşıyor.
