Yeni Hal Yasası Mecliste kabul
edilerek Cumhurbaşkanının onayına gönderildi. Yeni yasanın ne götürüp ne
getireceği konusunda kafalar karışık olsa da komisyoncular yeni yasanın işe
yaramayacağı inancında.
Batmanlı komisyoncular, yeni
yasanın hem fiyatları ikiye katlayacağını hem de on binlerce kişiyi işsiz
bırakacağını ileri sürdüler. Devletin komisyonculardan elini çekmesini isteyen
komisyoncular, yeni yasanın kabul edilmesi halinde tekelleşmenin olacağını da
belirttiler.
Yasanın komisyoncuları bitirmeyle
ilgili bir proje olduğunu savunan Batman Meyve Sebze Hali Başkanı Abit Taymur,
"Çiftçiden buraya kadar gelen malların yüzde 90’nını depolarda yüzde
10’nunu da piyasaya sürüyoruz. Yeni yasa ile ilgili hükümetin düşüncesi 30 tane
bölge hali kurmak. 30 tane bölge hali Türkiye’nin geneline yetiştiremez. Bu tür
hallerin kapatılması on binlerce kişinin işsiz olmasıdır. Biz komisyoncular
olarak bu tasarıyı desteklemiyoruz." dedi.
Komisyoncu statüsünde çalışan
Türkiye genelinde 137 tane sebze meyve halinin olduğunu söyleyen Taymur,
"Şu anda Güneydoğu’da 18 tane derneğimiz var. Bu derneklerle alakalı bir
çalışmada yaptık. Şu anda Batman Sebze Meyve Hali Doğu ve Güneydoğu’nun hemen
hemen hepsine hitap ediyor. Şu an burada 100-150 ton mal var. Çiftçinin bunu
bir yerde barındırması zordur. Depolara koyuyoruz ve burada millete
pazarlıyoruz. Pazarladığımız malları depoda saklamasak işimiz yürümüyor. Her
gelen esnaf istediği kadar malı alabiliyor." diye konuştu.
"KOMİSYONCU DESTEĞİ KESTİĞİ
AN ÜRETİM DURUR"
Çiftçilerin sebze ve meyveyi
halka satamayacağını vurgulayan Taymur, "Çünkü vatandaş gidip çiftçiden
aldığı zaman şu anki fiyatın iki katına ancak alır. Çiftçilerin bu malı
üretebilmesi için komisyonculardan milyonlarca lira destek alıyor. Bu desteği
komisyoncu kestiği an üretim durur. Bizim burası faizsiz kredidir. Devlet
çiftçiye faizsiz kredi vermiyor. Biz onların tarlasını tutuyoruz. Mazot
paralarını veriyoruz. Gübrelerini veriyoruz. Bunların karşılığında biz
Batman’da yerli maldan yüzde 8 komisyon alıyoruz. Dışarıdan aldığımız mallara,
Ankara, Niğde, Nevşehir köylerinden gidip aldığımız zaman biz kantarda köylüye
parasını ödüyoruz. Köylü tarlada malı bıraktığı zaman bu mal Türkiye’de 67 ay
süre zarfında depolarda kalıyor. Depolarda da hiç kimse kimseye mal yok
demiyor." ifadelerini kullandı.
"DEVLETİN KOMİSYONCULARDAN
ELİNİ ÇEKMESİNİ İSTİYORUZ"
Taymur konuşmasının devamında
şunları söyledi: "Komisyoncular kalkarsa on binlerce işsiz olur. Ürün
fiyatları da tahminime göre ikiye katlanır. Şu an buradaki 10 tane sebze meyve
halini kaldırıldığı zaman bölge hali nerdeyse oraya gidildiği zaman bölge hali
ne fiyat çekerse odur. Şu anda biz burada bütün illerle rekabet ediyoruz.
Antalya’da fiyat neyse Batman’da da aynıdır. Mersin’de neyse burada da aynıdır.
Devletin komisyonculardan elini çekmesini istiyoruz. Komisyoncuyu günah keçisi
olarak seçmişler. ‘Fiyatları yükseltiyor, depolama yapılıyor’ deniliyor; ama
böyle bir şey yoktur. Batıdan buraya gelen mallarda faturalardaki bildirimleri
düşük fiyat verebilmek için 2 lira ise bir lira olarak bildiriyorlar. Devlette
o makbuzu alarak zannediyor ki bu adam bire alıp 3’e satıyor. Hâlbuki alış
fiyatı 2- 2 buçuk lirayı buluyor. Soğan ve patatesin alışı şu anda 2 liradır.
Bizim burada da fiyatlar şimdi 2 liradır. Merkez hallerde faturalarda fiyatlarda
oynama yapılmazsa devlet hakikati görmüş olacak."
"BÜYÜK BİR TEKELLEŞME
OLACAK"
Yasayla tekelleşmenin olacağını
öne süren Taymur, "Kurulacak 30 tane bölge halini de bir hale
bağlayacaklar. Bu yapıldığı zaman büyük bir tekelleşme olacak. Şu anda 137 tane
sebze meyve halinin bitmesi konusunda uğraş veriliyor. İnsanlar tekelleşmeden
yana değildir. Biz tekelleşmeye karşıyız. Hal yasasına karşıyız.
Komisyoncuların kaldırılmasına karşıyız. Şu anda bizim Batman meyve sebze hali
72 dükkân olmasına rağmen 400 ortaklıdır. Bin 500 çalışanımız var. Yarın öbür
gün bu çalışanları eve göndermiş olacağız. Cumhurbaşkanımıza bu yasayı kim
götürüyorsa hem onu yanlış bilgilendiriyor hem de onlara karşı insanlar cephe
tutturuluyor. Bizim ondan ricamız artık ellerini komisyonculardan ve sebze
meyveden çekmesini istiyoruz." şeklinde konuştu.
"ÇALIŞANLARIN İŞSİZ KALMASI
DEVLETE ZARARDIR"
Yasanın çalışanları işsiz
bırakacağını aktaran komisyonculardan Mehmet Şükrü Demir, "Artık ne
yapacağımızı bilmiyoruz. Halin kaldırılması imkânsızdır, kalkamaz. Öyle bir şey
olamaz. Ben evime gidip tarladan meyve getiremem, manavdan almam gerekir.
Manavda komisyoncudan alacak. Küçük bir manav gidip yerinde malı alamaz. Mecbur
bir yerden alması gerekir. Burada 72 dükkân var. 72 dükkânın her birinde en az
15 çalışanı var. Bu çalışanların işsiz kalması devlete zarardır." dedi.
"KOMİSYONCULUK KALKARSA
FİYATLAR YÜKSELİR"
Hal yasasının mantıklı olmadığını
dile getiren Demir, konuşmasının devamında şunları kaydetti: "Devlet ne
yaptığını bilmiyor kanaatindeyim. Hal kapanırsa da zarar yine devlete olur.
Batman bölge halidir. Meyve sebze almak için Van, Hakkâri ve Şırnak gibi
illerden geliyorlar. Bu şehirlerden (3-4 tonluk) küçük araçlarla geliyorlar.
3-4 tonluk araçlarla gelip malı yükleyip yerlerine götürdükleri zaman mazot
masrafı az olur. Mazotun litresi 5-6 liradır. Bu ürünler Mersin’den Şırnak’a
veya Hakkâri’ye götürülse kilo başı 60-70 kuruş maliyet olur. Ama buradan
alınan ürünlerde kilo başı 10-20 kuruş maliyet olur. Ben bu tasarıyı olumsuz
buluyorum. Komisyonculuk kalkarsa fiyatlar yükselir. Çünkü maliyet yükselecek.
Şu an bile maliyet yüksek olduğu için millet malı pahalı eve götürüyor. Hali
kapatmasınlar, asgari ücreti yükseltsinler o zaman daha iyi olur. Kapatırlarsa
yanlış yaparlar."
"BİR YETKİLİ GELİP BİZİ
DİNLEMİŞ DEĞİL"
Bir diğer komisyoncu Halil
Ağırman, piyasada bir bilgi kirliliğinin olduğunu belirterek "Tabi
vatandaşımız meyve ve sebzeyi ucuza almak ister. Ama sebze ve meyvenin nasıl,
hangi şartlarda yetiştiğini, maliyetinin ne olduğunu bilmiyor. Vatandaşlarımız
ses çıkardığı için yöneticilerimiz de milleti dinliyor. Biz azınlıkta olduğumuz
için daha bir yetkili gelip bizi dinlemiş değil. Haller başıboş bırakılmış
değil. Bizi denetleyen belediyemiz, hal heyetimiz var. Sebze ve meyve fiyatımızın
alış ve satışını biliyorlar. Burada herhangi bir kötü niyet yok." diye
konuştu.
"MALİYETLERE HİÇ
BAKILMIYOR"
Komisyonculuk kaldırılırsa sebze
ve meyve fiyatlarının artacağını söyleyen Ağırman, "Tarladaki en iyi
işçinin yevmiyesi 180 liradır. Ama toplayacağı ürün 100 kilodur. Bu da 80 kuruş
veya bir liraya tekabül etmektedir. Bu yalnız bir kilo meyve ve sebze başına
gelen maliyettir. Mazottur, nakliyedir, kasadır bunlar hiç hesaplanmıyor. Biz
üreticiden meyve ve sebzeyi aldığımız zaman çıplak alırız. Örneğin tarlada bir
ürünü bir liraya alırız; ama üretici hiçbir masrafa karışmaz. Bütün maliyet
bize aittir. Çiftçi de kendine göre şöyle diyor; ‘tarlada bir lira, halde 5
lira.’ Maliyetlere hiç bakılmıyor." ifadelerini kullandı.
"BU BÜYÜK BİR SIKINTI OLACAK"
Ağırman, konuşmasını şöyle
sürdürdü: "Haller bir borsa yeridir. Halleri kaldırdığımız zaman bu
borsayı kim belirleyecek? Haller kaldırıldığı zaman haliyle meyve ve sebze
fiyatları yükselecek. Komisyonculuk kaldırıldığı zaman halk kimden malı alacak.
Yetkililerden beklentimiz komisyonculuğu kaldırmamasıdır. Daha denetimli hale
getirebilirler. Bölge halleri oluşursa sıkıntı da olur. Bugün Türkiye’de 170
küsur halimiz var. Bunu 30 taneye düşürecekler. Bütün Doğu ve Güneydoğu
Batman’dan gelip mal alıyor. Şimdi bizler gidip batıdan mı mal alacağız?
Buradaki manavlarımız, seyyar satıcılarımız ne yapacak? Bu büyük bir sıkıntı
olacak."
Muhabir: Editör
