6 Ağustos 1945 sabahı, Japonya'nın Hiroşima kenti insanlık tarihinin ilk nükleer saldırısıyla karşı karşıya kaldı.

ABD tarafından atılan 'Little Boy' adlı atom bombası, birkaç saniye içinde bir şehri haritadan sildi.

Yaklaşık 140 bin kişi hayatını kaybetti, on binlerce insan ise yıllar boyunca radyasyonun neden olduğu hastalıklarla hayatını kaybetti.

Aradan yalnızca üç gün geçmişken, 9 Ağustos'ta bu kez Nagazaki hedef alındı.

'Fat Man' adı verilen ikinci atom bombası yaklaşık 70 ila 80 bin insanın ölümüne yol açtı. Böylece insanlık, tarihin en büyük kitlesel sivil yıkımlarından ikisine aynı hafta içinde tanıklık etti.

Bugün, Hiroşima'nın üzerinden 81 yıl geçti. Dünya her yıl nükleer silahların dehşetini anıyor, 'bir daha asla' mesajı veriyor. Ancak aynı dünya, son yıllarda Gazze'de yaşanan büyük insani yıkım karşısında benzer bir kararlılığı ortaya koyup koymadığı sorusuyla karşı karşıya bulunuyor.

Tarihin en tartışmalı askeri kararı

ABD yönetimi, Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombası atılmasını savaşın daha kısa sürede sona erdirilmesi ve daha fazla can kaybının önlenmesi gerekçesiyle savundu.

Ancak tarihçiler, hukukçular ve uluslararası ilişkiler uzmanları arasında bu gerekçeler uzun yıllardır tartışılıyor.

Birçok araştırmacıya göre Japonya zaten teslim olmanın eşiğindeydi ve atom bombalarının kullanılması askeri zorunluluktan çok siyasi bir güç gösterisiydi.

Özellikle Sovyetler Birliği'ne yönelik caydırıcılık mesajı verilmek istendiği yönündeki değerlendirmeler akademik literatürde önemli yer tutuyor.

Uluslararası insancıl hukuk açısından bakıldığında ise ayrım gözetmeyen, sivilleri topluca hedef alan ve nesiller boyunca etkisini sürdüren bir silahın kullanılması, bugün kabul edilen hukuk ilkeleriyle bağdaşmıyor.

Hiroşima ve Nagazaki, savaşın yalnızca cephede değil, şehirlerin tam ortasında da yürütülebileceğini gösteren acı örnekler olarak tarihe geçti.

İki bomba, yüz binlerce hayat

Hiroşima'da bombanın patladığı merkezden kilometrelerce uzaktaki insanlar dahi ağır yanıklarla mücadele etti.

Şehirde hastaneler, okullar, ibadethaneler ve kamu binaları birkaç saniye içinde yok oldu.

Radyasyonun etkileri ise saldırının ardından onlarca yıl sürdü.

Kanser vakaları arttı.

Yeni doğan çocuklarda ciddi sağlık sorunları görüldü.

Binlerce kişi psikolojik travmalarla hayatını sürdürmek zorunda kaldı.

Nagazaki'de de benzer bir tablo yaşandı.

İkinci atom bombası, ilk saldırının şoku atlatılamadan gerçekleştirildi.

Bu nedenle birçok tarihçi, ikinci bombanın gerekliliğini ayrıca sorgulamaya devam ediyor.

'Bir daha asla' sözü ne kadar karşılık buldu?

Hiroşima'nın ardından dünya nükleer silahların sınırlandırılması için çok sayıda anlaşmaya imza attı.

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT), Kapsamlı Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması (CTBT) ve daha sonra kabul edilen Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması gibi girişimler, atom bombasının tekrar kullanılmaması hedefiyle oluşturuldu.

Ancak aynı süreçte dünya, Vietnam'dan Irak'a, Afganistan'dan Suriye'ye, Yemen'den Gazze'ye kadar milyonlarca sivili etkileyen büyük savaşlara da tanıklık etti.

Yöntemler değişti.

Silahlar değişti.

Ancak sivillerin ödediği bedel değişmedi.

Gazze: Atom bombası kullanılmadı ama yıkımın ölçeği tartışılıyor

Gazze'de yaklaşık üç yıldır devam eden saldırılar, uluslararası kuruluşların raporlarında modern dönemin en ağır insani krizlerinden biri olarak tanımlanıyor.

Kentlerin büyük bölümü ağır hasar gördü.

Konut alanları, hastaneler, okullar, su ve elektrik altyapısı büyük ölçüde tahrip oldu.

On binlerce aile defalarca yerinden edildi.

Birleşmiş Milletler kuruluşları, Gazze'de sağlık sisteminin büyük ölçüde çöktüğünü, temiz suya erişimin kritik seviyelere gerilediğini ve kıtlık riskinin ciddi boyutlara ulaştığını defalarca açıkladı.

Filistinli yetkililerin verilerine göre on binlerce sivil şehit oldu, yüz binlerce kişi yaralandı veya sakat kaldı.

Bu tablo, uluslararası toplumda sivillerin korunmasına ilişkin yükümlülüklerin ne ölçüde yerine getirildiği tartışmasını da beraberinde getirdi.

Aynı acının farklı yüzleri

Hiroşima ile Gazze birebir aynı değildir.

Birinde tek bir nükleer saldırı vardır.

Diğerinde ise uzun süreye yayılan yoğun konvansiyonel bombardımanlar söz konusudur.

Ancak iki örnek arasında dikkat çeken ortak noktalar bulunuyor.

Her ikisinde de en ağır bedeli siviller ödedi.

Çocuklar, kadınlar ve yaşlılar savaşın doğrudan hedefi olmasa da sonuçlarından en fazla etkilenen kesim oldu.

Hastaneler hizmet veremez hale geldi.

Okullar kapandı.

Şehirlerin sosyal dokusu çöktü.

İnsanlar yalnızca hayatlarını değil, geleceklerini de kaybetti.

Savaş hukukunun temel ilkelerinden olan sivillerin korunması ilkesi, her iki örnek üzerinden de uluslararası kamuoyunda yeniden tartışılıyor.

Çifte standart tartışmaları

Hiroşima'nın yıldönümünde dünya liderleri nükleer silahların insanlık için oluşturduğu tehdide dikkat çekiyor.

Anma törenlerinde barış mesajları veriliyor.

Ancak aynı dönemde dünyanın farklı bölgelerinde devam eden çatışmalarda sivillerin korunmasına yönelik benzer hassasiyetin gösterilip gösterilmediği sorusu sık sık gündeme geliyor.

Uluslararası hukuk uzmanları, savaş suçlarının failine göre değil, eylemin niteliğine göre değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

İnsan hakları örgütleri de sivillerin hedef alınması, zorla yerinden edilme, sağlık altyapısının çökertilmesi ve temel yaşam ihtiyaçlarının engellenmesine ilişkin iddiaların bağımsız biçimde soruşturulmasını talep ediyor.

Bu nedenle Gazze'de yaşananlar, yalnızca bölgesel bir çatışma değil uluslararası hukuk düzeninin işleyişine ilişkin küresel bir sınav olarak da değerlendiriliyor.

Hiroşima'nın gerçek mirası

Hiroşima yalnızca geçmişte yaşanmış bir felaket değildir.

Aynı zamanda savaşın ulaştığı en yıkıcı noktayı simgeleyen tarihsel bir uyarıdır.

81 yıl önce ortaya çıkan küresel vicdan, 'bir daha asla' sözü etrafında şekillendi.

Ancak bu ilkenin yalnızca nükleer silahlar için değil, sivilleri kitlesel biçimde etkileyen tüm savaş yöntemleri için geçerli olması gerektiği yönündeki çağrılar her geçen yıl daha yüksek sesle dile getiriliyor.

Hiroşima'nın üzerinden 81 yıl geçti.

İnsanlık atom bombasını tarihin en büyük felaketlerinden biri olarak hafızasına kazıdı.

Ancak savaşların değişen biçimleri, şehirlerin yine harabeye dönmesi ve sivillerin yine en ağır bedeli ödemesi, geçmişten çıkarılan derslerin yeterince hayata geçirilmediği yönündeki eleştirileri güçlendiriyor.

Bugün Hiroşima anılırken sorulması gereken temel soru yalnızca '81 yıl önce ne yaşandı?' değildir.

Asıl soru şudur:

İnsanlık, Hiroşima'nın acısından gerçekten ders çıkardı mı yoksa savaşların yöntemi değişirken sivillerin ödediği bedel değişmeden mi kaldı? (İLKHA)

Chicago Ticaret Borsası'nda buğday fiyatları geçen hafta yüzde 4,1 artarak son üç yılın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Temmuz ayı boyunca fiyatlardaki yükseliş yüzde 19'a ulaştı.

Piyasalardaki hareketliliğin temel nedenleri arasında İran savaşı nedeniyle Ortadoğu'da artan jeopolitik riskler, Rusya-Ukrayna savaşında tahıl ihracat yollarının hedef alınması ve büyük üretici ülkelerde yaşanan hava koşulları gösteriliyor.

Karadeniz hattı küresel buğday arzı için kritik

Rusya ve Ukrayna, dünya buğday ihracatının dörtte birinden fazlasını karşılayan iki önemli üretici konumunda bulunuyor. Bu nedenle iki ülke arasındaki savaşta limanlara, tahıl depolarına ve ihracat güzergahlarına yönelik saldırılar küresel piyasaları doğrudan etkiliyor.

Chicago merkezli gıda emtia ticareti şirketi Futures International, Rusya'nın deniz taşımacılığına yönelik kısıtlamalarının ve liman altyapılarına yönelik saldırıların kısa vadede tahıl ihracatının güvenliği konusunda belirsizlik oluşturduğunu belirtti.

Rusya'nın Karadeniz'deki önemli ihracat merkezlerinden Novorossiysk Limanı'nda gece deniz trafiğine yönelik sınırlamalar getirdiği, bazı Azak Denizi limanlarında ise güvenlik sorunları nedeniyle gemi hareketlerinin aksadığı bildirildi.

Ukrayna'nın Rusya içindeki enerji ve lojistik noktalarına yönelik insansız hava aracı saldırıları da Moskova'nın ihracat kapasitesi üzerindeki baskıyı artırıyor.

İran savaşı enerji ve gıda piyasalarını etkiliyor

Ortadoğu'daki savaş ortamı da tahıl piyasaları üzerinde dolaylı baskı oluşturuyor. İran çevresindeki çatışmalar, enerji piyasalarında dalgalanmalara neden olurken, artan taşıma maliyetleri ve güvenlik riskleri gıda ticaretini de etkiliyor.

Uzmanlara göre, enerji fiyatlarındaki yükseliş tarımsal üretimde kullanılan gübre, yakıt ve lojistik maliyetlerini artırarak buğday başta olmak üzere temel gıda ürünlerinin fiyatlarına yansıyabilir.

Özellikle ithalata bağımlı ülkeler açısından bu gelişmeler, ekmek ve temel gıda fiyatlarında yeni artış riskini beraberinde getiriyor.

Avrupa'da sıcak hava üretimi düşürüyor

Buğday fiyatlarını artıran bir diğer önemli faktör ise iklim koşulları oldu.

Avrupa'da etkili olan aşırı sıcaklar, özellikle Fransa ve Almanya gibi önemli üreticilerde verim kayıplarına yol açtı.

Avrupa Birliği'nin bu yılki tahıl üretiminin yüzde 9'dan fazla gerilemesi bekleniyor. Bu düşüşün son 20 yıldan fazla sürenin en büyük yıllık kayıplarından biri olacağı belirtiliyor.

Fransa'da sıcak hava dalgaları nedeniyle bazı bölgelerde erken hasat yapılırken, üreticiler düşük verim ve kalite sorunlarıyla karşı karşıya kaldı.

ABD'de de benzer riskler yaşanıyor. Kuzey Dakota eyaletinde etkili olan yüksek sıcaklıkların, ülkenin önemli buğday üretim bölgelerinden birindeki rekolteyi olumsuz etkileyebileceği ifade ediliyor.

ABD buğday üretimi 55 yılın en düşük seviyesine gerileyebilir

ABD Tarım Bakanlığı'nın 10 Temmuz'da yayımladığı rapor, küresel arz endişelerini artıran önemli veriler içeriyor.

Rapora göre, ABD'nin 2026/27 sezonunda buğday üretiminin yaklaşık 41,81 milyon ton olması bekleniyor.

Bu rakam, önceki tahmine göre 190 bin ton daha düşük ve 1970/71 sezonundan bu yana en düşük üretim seviyesi anlamına geliyor.

Aynı dönemde ABD'nin dönem sonu buğday stoklarının da 19,66 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Bu miktar, geçen yıla göre yaklaşık yüzde 22'lik düşüş anlamına geliyor.

Küresel buğday stokları da geriliyor. Dünya genelindeki dönem sonu stoklarının 272,8 milyon tona düşmesi beklenirken, bu azalışta ABD, Hindistan, Arjantin ve Kanada'daki üretim düşüşleri etkili oluyor.

Gıda güvenliği yeniden küresel gündemde

Buğday fiyatlarındaki yükseliş, yalnızca tarım piyasalarını değil, dünya genelindeki tüketicileri de yakından ilgilendiriyor. Çünkü buğday, ekmek, makarna ve birçok temel gıda ürününün ana hammaddesi konumunda bulunuyor.

Rusya-Ukrayna savaşı sırasında yaşanan tahıl krizinin ardından küresel piyasalar yeniden savaşların gıda arzı üzerindeki etkilerini tartışmaya başladı.

İran çevresindeki gerilimlerin de bu tabloya eklenmesi, enerji ve lojistik risklerini artırıyor.

Uzmanlar, önümüzdeki dönemde buğday fiyatlarının seyrinde üç temel unsurun belirleyici olacağını ifade ediyor:

1.Karadeniz'deki savaşın tahıl ihracatına etkisi,

2.Ortadoğu'daki çatışmaların enerji ve lojistik maliyetlerine yansıması,

3.Büyük üretici ülkelerde hava koşullarının rekolte üzerindeki etkisi.

Küresel gıda piyasaları açısından yeni dönem, yalnızca üretim miktarlarıyla değil savaşlar, iklim değişikliği ve ulaşım güvenliği gibi jeopolitik faktörlerle de şekilleniyor.

Bu nedenle buğday fiyatlarındaki yükselişin kısa vadeli bir dalgalanmanın ötesinde, küresel gıda arzındaki kırılganlığın yeni bir göstergesi olabileceği değerlendiriliyor. (İLKHA)

Tahran'ın kullandığı balistik füzelerin isabet oranı, insansız hava araçlarının koordineli kullanımı ve saldırı öncesi istihbarat faaliyetleri, İran'ın askeri kapasitesinde ciddi bir dönüşüm yaşandığını gösteriyor.

Bu operasyonların ardından en çok sorulan sorulardan biri ise şu oldu: İran bu kapasiteye kendi imkanlarıyla mı ulaştı yoksa Çin ve Rusya gibi ülkelerden aldığı destekle mi ABD üslerini hedef alabilecek seviyeye geldi?

Batılı analizlerde, İran'ın son yıllardaki askeri gelişiminde Rusya ve Çin'in dolaylı etkisinin olabileceği belirtiliyor.

Ancak uzmanların büyük bölümü, İran'ın ulaştığı seviyeyi yalnızca dış desteğe bağlamanın doğru olmayacağı görüşünde. Çünkü Tahran, özellikle ABD yaptırımları altında geçen onlarca yıl boyunca kendi füze, insansız hava aracı ve elektronik harp altyapısını geliştirmeye odaklandı.

Bugün İran'ın sahip olduğu kapasite yerli üretim, bölgesel savaş deneyimleri, teknolojik yatırımlar ve farklı ülkelerden elde edilen sınırlı teknik kazanımların birleşimi olarak değerlendiriliyor.

İran'ın füze programı nasıl değişti?

İran'ın füze programı uzun yıllardır ülkenin savunma stratejisinin merkezinde bulunuyor.

Tahran yönetimi, hava kuvvetleri alanında ABD ve Batılı ülkelerle rekabet edemeyeceğini görerek asimetrik savaş kapasitesine yatırım yaptı.

Bu kapsamda balistik füzeler, seyir füzeleri, insansız hava araçları ve elektronik harp sistemleri İran'ın temel askeri araçları haline geldi.

Geçmişte İran'ın füze kapasitesi daha çok 'çok sayıda füze kullanarak düşmanı zorlamak' şeklinde değerlendirilirken, son yıllarda farklı bir tablo ortaya çıktı.

İran artık sadece füze sayısını artırmaya değil aynı zamanda bu füzelerin hedefe ulaşma ihtimalini yükseltmeye odaklanıyor.

Uydu görüntüleri, gelişmiş navigasyon sistemleri, hassas güdüm teknolojileri ve elektronik harp kabiliyetleri, İran'ın operasyon kapasitesinin önemli parçaları haline geldi.

Bu nedenle İran'ın ABD üslerine yönelik operasyonları, klasik füze saldırılarından daha farklı bir anlayışı yansıtıyor.

Rusya'nın etkisi: Doğrudan destek mi, savaş tecrübesi mi?

İran ile Rusya arasındaki askeri ilişkiler son yıllarda önemli ölçüde gelişti.

İki ülke özellikle Batı yaptırımlarına karşı ortak hareket ederken, savunma alanında da çeşitli iş birlikleri yürüttü.

Rusya'nın Ukrayna savaşında elde ettiği deneyimlerin İran tarafından yakından takip edildiği değerlendiriliyor. Özellikle insansız hava araçlarının kullanımı, hava savunma sistemlerinin zorlanması ve çok katmanlı saldırı yöntemleri konusunda Moskova'nın uyguladığı bazı taktiklerin İran'ın operasyon anlayışında etkili olduğu belirtiliyor.

Modern savaşlarda artık yalnızca büyük silah sistemleri değil saldırının nasıl planlandığı da büyük önem taşıyor.

Rusya'nın Ukrayna'da kullandığı yöntemlerden biri, önce düşük maliyetli insansız hava araçlarıyla düşmanın radar ve hava savunma sistemlerini yormak, ardından daha güçlü füzelerle kritik hedefleri vurmaktı.

İran'ın bazı operasyonlarında buna benzer bir yaklaşım görülmesi, iki ülkenin savaş deneyimleri konusunda dolaylı bir etkileşim içinde olduğunu düşündürüyor.

Ancak bu durum, Rusya'nın İran'ın operasyonlarını yönettiği veya doğrudan savaşa dahil olduğu anlamına gelmiyor.

Daha çok, iki ülkenin modern savaş alanındaki deneyimlerinden karşılıklı şekilde yararlandığı bir süreç olarak değerlendiriliyor.

Çin'in rolü: Uydu teknolojisi ve hedef belirleme kapasitesi

Çin'in İran'ın askeri kapasitesindeki rolü ise daha çok teknoloji ve uydu alanında tartışılıyor.

Günümüz savaşlarında hedefi vurmak kadar, hedefi doğru belirlemek de kritik öneme sahip.

Bir füzenin etkili olabilmesi için hedef koordinatlarının doğru hesaplanması, askeri tesislerin yapısının analiz edilmesi ve savunma sistemlerinin konumlarının bilinmesi gerekiyor.

Bu noktada uydu görüntüleri büyük önem taşıyor.

Çin, dünyanın en gelişmiş uydu ağlarından birine sahip ülkelerden biri. Bu nedenle bazı uzmanlar, İran'ın ticari uydu görüntüleri ve uzaktan algılama teknolojilerinden yararlanmış olabileceğini değerlendiriyor.

Ancak İran'ın kullandığı hedef belirleme kapasitesinin tamamen Çin desteğine dayandığına ilişkin kesin bir kanıt bulunmuyor.

Özellikle sabit askeri hedeflerin, ticari uydu görüntüleri ve açık kaynak istihbaratıyla da analiz edilebileceği belirtiliyor.

İran ABD savunmasını nasıl zorluyor?

İran'ın operasyon kapasitesinin en önemli unsurlarından biri, ABD'nin pahalı savunma sistemleri karşısında daha düşük maliyetli saldırı araçları kullanabilmesi.

ABD'nin bölgede Patriot ve THAAD gibi gelişmiş hava savunma sistemleri bulunuyor. Ancak bu sistemlerin sınırsız kapasitesi yok.

Modern savaşlarda saldıran tarafın avantajlarından biri, savunma sistemlerini aşırı yükleyebilmesi.

Örneğin çok sayıda insansız hava aracı ve füzenin aynı anda kullanılması, radar sistemlerini ve önleme füzelerini zorlayabiliyor.

Bu durum, ABD açısından ciddi bir maliyet sorunu da oluşturuyor. Çünkü düşük maliyetli bir saldırı aracını engellemek için çok daha pahalı savunma mühimmatları kullanmak gerekiyor.

Yeni savaş modeli: Füze, İHA ve istihbarat birleşimi

İran'ın geliştirdiği savaş anlayışı, gelecekteki çatışmaların nasıl şekilleneceğine dair önemli ipuçları veriyor.

Yeni nesil savaşlarda artık yalnızca tanklar, uçaklar ve büyük askeri birlikler belirleyici değil.

Başarı için üç unsur öne çıkıyor:

Birincisi hassas vuruş kapasitesi. Uzun menzilli ve güdümlü füzeler, düşmanın kritik noktalarını hedef alma imkânı sağlıyor.

İkincisi insansız sistemler. İHA'lar hem saldırı amacıyla hem de keşif ve istihbarat için kullanılıyor.

Üçüncüsü ise bilgi üstünlüğü. Uydu görüntüleri, elektronik istihbarat ve radar verileri modern savaşın en önemli unsurları arasında yer alıyor.

İran'ın operasyon modeli de büyük ölçüde bu üç unsurun birleşimine dayanıyor.

Çin-Rusya-İran ilişkileri yeni bir askeri blok mu oluşturuyor?

İran, Çin ve Rusya arasındaki yakınlaşma bazı çevrelerde yeni bir jeopolitik blok olarak yorumlanıyor.

Ancak bu ilişki, NATO benzeri ortak savunma mekanizmasına sahip bir askeri ittifak niteliğinde değil.

Rusya'nın İran için otomatik olarak savaşa girecek bir güvenlik garantisi bulunmuyor. Çin ise ekonomik çıkarlarını ve küresel dengeleri gözeterek daha kontrollü bir politika izliyor.

Bu nedenle mevcut ilişki daha çok ortak çıkarlar, teknoloji alışverişi ve Batı merkezli baskılara karşı koordinasyon şeklinde ilerliyor.

İran'ın yükselen kapasitesi ABD için yeni hesaplama zorunluluğu doğuruyor

İran'ın ABD üslerine yönelik operasyonları, Ortadoğu'daki askeri dengelerde önemli bir değişimi ortaya koyuyor.

Tahran artık sadece büyük miktarda füze üreten bir ülke değil aynı zamanda hassas hedefleme, insansız sistemler, elektronik harp ve çok katmanlı saldırı planlaması alanlarında da önemli bir kapasite oluşturmuş durumda.

Çin ve Rusya'nın teknoloji, deneyim veya istihbarat alanlarında sağladığı olası katkılar İran'ın bu kapasitesini artırmış olabilir. Ancak İran'ın asıl gücü, uzun yıllar boyunca geliştirdiği kendi askeri altyapısına dayanıyor.

Bu nedenle ABD ve müttefikleri için temel soru artık İran'ın füze kapasitesine sahip olup olmadığı değil, İran'ın geliştirdiği bu yeni nesil saldırı yöntemleri karşısında mevcut savunma sistemlerinin ne kadar etkili olabileceği sorusu haline geliyor. (İLKHA)

Buna karşın akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve bulut servisleriyle sürekli bağlantı halinde çalışan bu cihazlar, yeterince korunmadıklarında siber saldırganların kullanabileceği yeni giriş noktalarına dönüşebiliyor.

Özellikle 'nesnelerin interneti' (IoT) ekosisteminin hızla büyümesiyle birlikte artık yalnızca bilgisayarlar değil, internete bağlanan her cihaz potansiyel bir hedef olarak değerlendiriliyor.

Kulaklıklar artık küçük bir bilgisayar

Yeni nesil kablosuz kulaklıklar, gelişmiş işlemcilere, birden fazla mikrofona, hareket sensörlerine ve sürekli çalışan yazılımlara sahip.

Bu cihazlar Bluetooth üzerinden akıllı telefonlara bağlanıyor, üretici uygulamaları aracılığıyla güncelleme alıyor ve birçok kullanıcı verisini işleyebiliyor.

Teknoloji uzmanlarına göre bugün bir kablosuz kulaklık, birkaç yıl önceki birçok akıllı telefondan daha karmaşık bir yazılım altyapısı kullanıyor.

Dolayısıyla güvenlik açıkları da yalnızca telefonlar için değil, kulaklıklar için de önem kazanıyor.

Uzmanlar, kullanıcıların çoğunun telefonlarını düzenli olarak güncellerken kulaklıklarının yazılımını yıllarca güncellemediğine dikkat çekiyor. Oysa güvenlik açıklarının önemli bölümü bu güncellemelerle kapatılıyor.

Bluetooth gerçekten zayıf halka mı?

Kablosuz kulaklıkların en çok tartışılan yönü Bluetooth teknolojisi.

Son yıllarda Bluetooth güvenliği önemli ölçüde geliştirilmiş olsa da geçmişte KNOB, BIAS ve BrakTooth gibi güvenlik açıkları milyonlarca cihazı etkiledi.

Bu açıklar, belirli koşullar altında saldırganların bağlantıyı manipüle etmesine, cihazı devre dışı bırakmasına veya yetkisiz komutlar göndermesine imkân tanıyabiliyordu.

Ancak uzmanlar burada önemli bir ayrım yapıyor.

Her güvenlik açığı her cihazı etkilemiyor. Bir zafiyetin kullanılabilmesi için çoğu zaman cihazın belirli bir Bluetooth yongasını kullanması, güncelleme almamış olması ve saldırganın fiziksel olarak belirli bir mesafede bulunması gerekiyor.

Başka bir ifadeyle, kablosuz kulaklıkların uzaktan ve kolayca ele geçirildiği yönündeki iddialar gerçeği tam olarak yansıtmıyor.

Risk mevcut olsa da bunun gerçekleşebilmesi belirli teknik koşulların oluşmasına bağlı.

Kulaklıklar casusluk cihazına dönüşebilir mi?

Kullanıcıların en çok merak ettiği konulardan biri de kablosuz kulaklıkların mikrofonlarının uzaktan açılarak dinleme amacıyla kullanılıp kullanılamayacağı.

Siber güvenlik uzmanlarına göre bu senaryo teorik olarak mümkün olsa da pratikte oldukça zor.

Bunun gerçekleşebilmesi için genellikle kullanıcının telefonuna gelişmiş bir casus yazılım bulaşmış olması veya saldırganın telefon üzerinde yönetici yetkilerine ulaşması gerekiyor.

Asıl hedef çoğu zaman kulaklık değil, akıllı telefon oluyor.

Telefon ele geçirildiğinde saldırgan yalnızca kulaklığa değil; mikrofon, kamera, rehber, mesajlar, konum bilgileri ve diğer tüm verilere erişebiliyor.

Böyle bir durumda kulaklığın mikrofonu da saldırının yalnızca bir parçası haline geliyor.

Bu nedenle güvenlik uzmanları, kulaklıktan önce telefonun korunmasının çok daha kritik olduğunu vurguluyor.

Asıl risk uygulamalarda olabilir

Kablosuz kulaklıkların neredeyse tamamı artık üretici uygulamalarıyla birlikte çalışıyor.

Bu uygulamalar sayesinde yazılım güncelleniyor, ses profilleri ayarlanıyor, kaybolan kulaklık bulunabiliyor ve yeni özellikler aktif hale getiriliyor.

Ancak bu kolaylık bazı verilerin de işlenmesi anlamına geliyor.

Apple, Samsung ve Sony gibi büyük üreticilerin gizlilik politikalarına göre bu uygulamalar, cihaz modeli, işletim sistemi sürümü, pil seviyesi, hata kayıtları ve bazı durumlarda konum bilgilerini toplayabiliyor.

Bu veriler çoğunlukla hizmet kalitesini artırmak amacıyla kullanılıyor. Ancak uzmanlar, kullanıcıların uygulamalara verdikleri izinleri düzenli olarak kontrol etmelerini öneriyor.

Özellikle konum erişimi, mikrofon, Bluetooth ve arka planda çalışma izinleri gereksizse kapatılmalı.

Ucuz cihazlar daha büyük risk taşıyor

Uzmanların dikkat çektiği noktalardan biri de isimsiz üreticilere ait düşük maliyetli kulaklıklar.

Bu cihazların önemli bölümü piyasaya çıktıktan kısa süre sonra yazılım desteğini kaybediyor.

Güvenlik açığı tespit edilse bile güncelleme yayımlanmıyor. Böylece cihaz yıllarca aynı zafiyetlerle kullanılmaya devam ediyor.

Bilinen markalar ise düzenli güvenlik güncellemeleri yayımlayarak yeni tehditlere karşı koruma sağlamaya çalışıyor.

Bu nedenle siber güvenlik uzmanları yalnızca fiyat odaklı tercih yapılmaması gerektiğini belirtiyor.

Risk nasıl azaltılabilir?

Uzmanlara göre alınacak basit önlemler güvenlik riskini büyük ölçüde azaltabiliyor.

Kulaklık yazılımının düzenli güncellenmesi, yalnızca resmi uygulamaların kullanılması, Bluetooth'un ihtiyaç duyulmadığında kapatılması, eski eşleştirmelerin silinmesi ve kulaklığın bilinmeyen cihazlarla eşleştirilmemesi en temel güvenlik adımları arasında yer alıyor.

Ayrıca halka açık alanlarda Bluetooth'un sürekli açık bırakılması da gereksiz risk oluşturabiliyor.

Yapay zekâ yeni fırsatlar kadar yeni tehditler de getiriyor

Önümüzdeki yıllarda kablosuz kulaklıkların çok daha gelişmiş hale gelmesi bekleniyor.

Gerçek zamanlı çeviri, yapay zekâ destekli kişisel asistanlar, biyometrik sağlık takibi ve sürekli ses analizi gibi teknolojiler, kulaklıkları adeta kulağa takılan küçük bilgisayarlara dönüştürüyor.

Bu durum işlenen veri miktarını artırırken, siber güvenlik açısından korunması gereken yeni alanlar da oluşturuyor.

Dünya Ekonomik Forumu da nesnelerin internetinin büyümesiyle birlikte saldırı yüzeyinin genişlediğine dikkat çekerek, güvenliğin cihaz tasarımının ilk aşamasından itibaren düşünülmesi gerektiğini vurguluyor.

Geleceğin güvenliği küçük cihazlarda gizli

Siber güvenlik uzmanlarına göre kablosuz kulaklıklar bugün için kullanıcıların korkmasını gerektirecek ölçüde büyük bir tehdit oluşturmuyor.

Ancak bu cihazlar artık yalnızca müzik dinlemeye yarayan aksesuarlar değil, kişisel verilerle çalışan, internete bağlı akıllı sistemlerin bir parçası.

Dolayısıyla telefon ve bilgisayarlarda gösterilen güvenlik hassasiyetinin kablosuz kulaklıklar için de gösterilmesi gerekiyor.

Düzenli yazılım güncellemeleri, güvenilir üreticilerin tercih edilmesi ve bilinçli kullanım alışkanlıkları, olası siber tehditlere karşı en etkili savunma olmaya devam ediyor. (İLKHA)

Deprem sonrası milyonlarca vatandaş yardım organizasyonlarına destek olmak için harekete geçerken, kamu kurumları, İslami sivil toplum kuruluşları ve gönüllü platformlar, depremzedelere ulaşma adına ellerinden gelen gayreti gösterdi.

Bu süreçte en çok tartışılan başlıklardan biri, yardım kuruluşlarına duyulan güven oldu. Özellikle Kızılay'ın bazı faaliyetleri üzerinden başlayan eleştiriler, kısa sürede 'Yardımlar hangi kanaldan ulaştırılmalı?' sorusunu gündeme getirdi.

Kızılay tartışması ve değişen güven algısı

Depremin ardından Kızılay'ın çadır satışıyla ilgili ortaya çıkan tartışmalar, kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı.

Kızılay yönetimi, söz konusu işlemin çadırların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması sürecinde yapılan bir satış olduğunu savunurken, kamuoyunun önemli bir bölümü bu uygulamayı eleştirdi.

Bu tartışma, bazı kesimlerde devlet kurumlarına yönelik güven sorgulamalarını artırdı. Sosyal medya başta olmak üzere bazı platformlarda 'yardımların doğrudan sivil oluşumlar üzerinden yapılması' çağrıları daha fazla görünür hale geldi.

Tam da bu atmosferde Ahbap Derneği ve kurucusu Haluk Levent, deprem yardımları konusunda özellikle seküler kesim tarafından öne çıkan aktör oldu.

Ahbap'ın yükselişi ve Haluk Levent'in kamuoyu desteği

Haluk Levent, sanatçı kimliği, sosyal medya kullanımındaki etkinliği ve daha önce gerçekleştirdiği yardım kampanyalarıyla tanınan bir isimdi.

Deprem sürecinde Ahbap üzerinden yürütülen yardım organizasyonları, seküler kesim tarafından özellikle hükümete karşı tavır almak adına sosyal medyada büyük destek gördü. Kitlelerin yönlendirmesiyle çok sayıda vatandaş bağışlarını Ahbap aracılığıyla ulaştırmayı tercih etti.

Ahbap, kısa süre içerisinde yalnızca bir yardım kuruluşu olarak değil, bazı kesimler için alternatif bir dayanışma modeli olarak görülmeye başladı.

Bu süreçte Haluk Levent'in kişisel olarak güven duyulan biri olduğu söylemleri, derneğin algısında önemli bir rol oynadı. Kamuoyunda oluşturulan imaj, Levent'in görünürlüğü, iletişim tarzı ve toplumsal olaylarda aktif rol almasıyla güçlendi.

Ahbap ve Haluk Levent için denetim tartışması

6 Şubat depremlerinin ardından Ahbap Derneği, kısa sürede büyük miktarda bağışın yönlendirildiği önemli sivil toplum yapılarından biri haline geldi.

Büyük ölçekli bağışların yönetildiği her yapıda olduğu gibi Ahbap'ın da faaliyetleri, mali süreçleri ve karar mekanizmalarının daha kapsamlı şekilde denetlenmesi gerektiği yönünde tartışmalar zaman zaman gündeme geldi.

Ahbap'ın, bu ölçekteki bir yapıya uygun şekilde daha kapsamlı ve düzenli denetimlerden geçirilmesi gerektiği yönünde değerlendirmeler hep sonuçsuz kaldı.

Yeterli şeffaflık ve bağımsız kontrol mekanizmalarının bulunmamasının, olası usulsüzlük ve suistimal risklerine zemin hazırlayabileceği ifade edildi.

Bir kuruluşun belli kesimler tarafından güvenilir bulunması, denetim ihtiyacını ortadan kaldırmıyordu. Aksine milyonlarca kişinin desteğini alan, afet dönemlerinde kritik sorumluluk üstlenen yapıların daha yüksek şeffaflık standartlarına tabi olması gerekiyordu.

Daha önceki tartışmalar

Haluk Levent'in geçmişinde yalnızca hukuki süreçler değil, ticari faaliyetleri ve geçmişte yaşadığı mali sorunlar da zaman zaman gündeme geldi.

Özellikle müzik kariyerinin ilk dönemlerinde yaşadığı ekonomik sıkıntılar, borçlar ve ticari girişimleri hakkında çeşitli haberler yayımlandı.

Haluk Levent hakkında kamuoyuna yansıyan en güncel hukuki süreç, karşılıksız çek düzenlediği iddiasıyla açılan dava oldu.

İstanbul Anadolu 24. İcra Ceza Mahkemesi'nde görülen davada, Levent'in 2025 yılında düzenlediği iki çekin karşılıksız çıktığı gerekçesiyle yargılandığı belirtildi. Mahkeme, iki ayrı çek yönünden toplam yaklaşık 70 milyon TL adli para cezasına hükmetti ve ayrıca çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağı uygulanmasına karar verdi.

Dosyaya konu çeklerin biri için yaklaşık 50 milyon TL, diğeri için yaklaşık 20 milyon TL tutarında adli para cezası verildiği aktarıldı.

Bu dosya, Ahbap Derneği faaliyetlerinden ayrı olarak Haluk Levent'in kişisel/ticari işlemleri kapsamında değerlendirildi.

Haluk Levent gözaltına alındı

Haluk Levent, Ahbap Derneği adına toplanan deprem bağışlarının yurt dışına kaçırıldığı ve amacı dışında kullanıldığı iddialarına yönelik soruşturma kapsamında dün gözaltına alındı. Hakkında ortaya atılan başlıca iddialar ve suçlamalar şunlar oldu:

Bahis oynama: Levent'in, 2020-2026 yılları arasında dernek kurucularından olan şüpheli Alper Çelik'in hesaplarını kullanarak yasal bahis sitelerinde yaklaşık 990 milyon lira tutarında işlem yaptığı ve 390 milyon lira kaybettiği öne sürüldü.

Paraların amacı dışına çıkarılması: Ahbap Derneği'nden yüksek tutarlardaki bağışların, asistanı Yeliz Kaya dahil olmak üzere üçüncü şahısların kişisel banka hesaplarına aktarıldığı tespit edildi.

Gayrimenkul usulsüzlükleri: Depremzedeler adına bağış vaadiyle mağdurlardan gayrimenkul alındığı, bu mülklerin önce asistanın üzerine yapılıp 4 gün içinde farklı şüphelilere devredildiği ve yaklaşık 60 milyon dolarlık mağduriyete neden olduğu iddia edildi.

Mesajlaşma ve 'hastalık' iddiası: Soruşturma dosyasında yer alan dijital yazışmalarda, Levent'in asistanına mide kanseri olduğuna dair dedikodular yayması yönünde talimat verdiği ve senetlerle ilgili endişeler üzerine asistanından kendisi için 'ağlayarak sesli mesaj atmasını' istediği öne sürüldü.

Bu iddialar bağlamında, Levent 'Dernekler Kanunu'na muhalefet', 'suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama' ve 'örgüt üyeliği' suçlamalarıyla karşı karşıya kaldı.

Ahbap Derneği'ne yönelik operasyonlar

Son 24 saatte ortaya çıkan ağır iddialar ve Ahbap Derneği'ne yönelik operasyonlar, Haluk Levent'i destekleyen geniş kitlelerde derin bir hayal kırıklığı ve özeleştiri sürecini tetikledi.

Yıllarca kurulan 'güven' imajının yerini, şeffaflık sorgulamaları ve toplumsal şikayetler aldı.

Özellikle 6 Şubat depremleri sonrasında yaraları sarmak için seferber olan vatandaşlar, toplanan milyonlarca liralık bağışın amaç dışı kullanıldığı veya şahsi hesaplara aktarıldığına dair iddialar karşısında büyük bir şok yaşadı.

İnsanların en zor anlarında uzattığı yardım elinin, kişisel çıkarlar ve yasa dışı bahis gibi iddialarla yan yana anılması kamuoyunda derin bir üzüntüye neden oldu.

Levent'in daha önceki ticari siciline ve yargılandığı karşılıksız çek davalarına rağmen, sivil toplumun en büyük yardım organizasyonlarından birinin tek bir kişiye endeksli bırakılması büyük bir hata olarak görülüyor.

Destekçiler, zor zamanlarda ortaya konan çaba ile kişileri 'kutsallaştırma' refleksinin yanlışlığını tartışıyor.

Asrın felaketinde İslami STK'lar sahadaydı

6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerin ilk anlarından itibaren birçok yerel ve köklü İslami sivil toplum kuruluşu da kriz merkezlerini harekete geçirerek bölgeye intikal etti.

Eğitimli ekipler enkazlarda can kurtarma çalışmalarına katılırken, vakıf gönüllüleri depremzedelere manevi danışmanlık hizmeti sağladı.

Kurulan devasa mobil aşevleri ve sabit mutfaklar sayesinde yüzbinlerce insana günlük sıcak yemek ve ekmek ikramı yapıldı.

Battaniye, kışlık giysi, ısıtıcı, soba, tüp, hijyen setleri ve çadır/konteyner gibi kritik malzemeler en ücra köylere kadar ulaştırıldı.

Şeffaflık, toplumsal güven ve halkın takdiri

İslami STK'ların afet bölgesindeki en büyük avantajı, toplumun her kesiminde var olan köklü güven ilişkisi ve yerel teşkilatların hızlı hareket kabiliyeti oldu.

Yardımların doğrudan ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasındaki titizlik, bağışçıların bu kurumlara olan teveccühünü artırdı.

Özellikle şeffaflık ilkesini merkeze alan bu kurumlar, topladıkları bağışları, lojistik maliyetlerini ve dağıtım raporlarını düzenli olarak kamuoyu ile paylaştı. Kurumlar, faaliyetlerini şeffaf raporlarla açıklarken, halkın artan güveniyle yardım bütçelerini ve lojistik kapasitesini katbekat artırma başarısı gösterdi.

Toplum nezdinde bu kuruluşların övülmesinin temel sebepleri arasında ideolojik ya da siyasi bir ayrım gözetmeksizin sahada enkaz başından çadır kentlere kadar her noktada bizzat bulunmalarıydı.

Bu pratik ve fedakâr yaklaşım, halkın gönlünde taht kurmalarını ve kriz anında kurumlarla (AFAD, Kızılay) uyumlu bir şekilde seferber olmalarını sağladı.

Yıpratıcı kampanyalara karşı sahadaki hakikat

İslami sivil toplum kuruluşları, 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerde arama kurtarma, sıcak yemek, barınma ve psiko-sosyal destek alanlarında devasa bir sınavı başarıyla verdi.

İlk andan itibaren sahaya inen yüzlerce vakıf ve dernek, kaynakların yerlerine ulaşmasındaki şeffaflıkları ve haklarında hiçbir olumsuz iddia çıkmamasıyla toplum nezdindeki güvenilirliklerini ispatladı.

Bu yardım organizasyonlarının en büyük başarısı, toplanan ayni ve nakdi bağışların kuruşu kuruşuna, tamamen belgelendirilebilir ve denetlenebilir şekilde depremzedelere ulaştırılması oldu. Organizasyonların yürüttüğü faaliyetlerin şeffaflığı, afetin getirdiği kaotik ortamda dahi vatandaşın bu kurumlara olan itimadını sarsılmaz kıldı.

Deprem sonrasında yaşanan bazı tartışmalara ve zaman zaman kurumları yıpratmaya yönelik karalama kampanyalarına rağmen, İslami kuruluşlar polemiklere girmek yerine enerjilerini tamamen sahaya ve yardımlara odakladı. Faaliyetlerini kesintisiz ve lekesiz bir şekilde tamamlamaları, bu kurumların zor zamanlarda nasıl hızlı ve güvenilir bir refleks gösterebileceğinin en somut delili oldu.

Körü körüne destek, suça ortaklıktır

Körü körüne 'bizdendir' diyerek yapılan sorgusuz sualsiz desteklerin ne denli büyük bir yıkıma neden olabileceği, Haluk Levent ve AHBAP soruşturması ile bir kez daha acı biçimde gözler önüne serildi.

Toplumsal kriz anlarında refleks olarak ortaya konan dayanışma ruhu, maalesef şeffaflıktan uzak, popülist figürlerin kişisel ajandalarına kurban edildi.

6 Şubat depremleri gibi büyük bir felaketin ardından halkın dişinden ve tırnağından artırdığı milyarlarca liralık bağış, insanlara umut olmak yerine maalesef karanlık bir para trafiğinin merkezinde yer aldı.

Dernek hesaplarından asistanların hesaplarına aktarılan milyonlar, lüks harcamalar ve yasal bahis iddiaları, toplumun en saf ve temiz duygularının nasıl istismar edilebileceğinin somut birer kanıtı oldu.

Bu tablodaki en büyük suç ortaklarından biri de sorgulama yetisini kaybeden kitlelerdir. Sırf aynı siyasi, ideolojik veya kültürel gruptan olduğu için bir kişiyi hatasız ve kusursuz görmek, en büyük toplumsal hastalıklardan biridir. Bu kör inanç, figürlere hata yapma lüksü tanır.

Haluk Levent örneği bize şu acı gerçeği net bir şekilde göstermiştir: Kutsallaştırılan her birey, denetimden kaçtığı an yozlaşmaya açıktır. İyilik yapmak, şeffaflık zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Toplanan her kuruşun hesabı, en ince ayrıntısına kadar kamuoyuna açıklanmalıdır.

Körü körüne destek, suça ortaklıktır. Yanlış yapan bir figürü 'bendendir' diye savunmak, bir sonraki vurguna doğrudan zemin hazırlamaktır.

Sonuç olarak; duygusal manipülasyonlarla inşa edilen sahte kahramanlık hikayelerinin sonu her zaman hüsrandır. Toplum olarak bireylerin ideolojilerine veya popülaritelerine değil, atılan somut adımlara, kurumsal liyakate ve hesap verebilirliğe odaklanmayı öğrenmek zorundayız. (İLKHA)

Sadece şehirler değil sağlık, eğitim, ekonomi ve sosyal hayat da bu süreçte ağır darbe aldı. Ortaya çıkan tablo, klasik bir çatışma tanımının çok ötesinde, kuşatılmış bir coğrafyada katliam, soykırım ve sistematik bir insani çöküşe işaret ediyor.

250 bin şehit ve yaralı

Resmî verilere göre 73 binin üzerinde Filistinli şehit oldu. Bu kayıpların geride bıraktığı sosyal yıkım ise çok daha derin; on binlerce kadın dul kaldı, 58 binden fazla çocuk ise ebeveynlerinden en az birini ya da her ikisini kaybetti.

Öte yandan 173 binden fazla yaralı bulunuyor. Bunların yaklaşık 42 bini ağır yaralı olarak hayatta kalma mücadelesi veriyor. Sağlık altyapısının çökmesi nedeniyle bu kişilerin önemli bir bölümü için tedavi imkânı ya çok sınırlı ya da tamamen erişilemez durumda.

Gazze'de 1000 gün boyunca süren saldırıların en ağır bedelini siviller ödedi. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar saldırıların doğrudan hedefi haline gelirken, on binlerce insan şehit oldu, yüz binlercesi ise yaralandı veya kalıcı sakatlıklarla karşı karşıya kaldı.

Ancak bu tablo yalnızca rakamlarla sınırlı değil. Aile yapılarının parçalanması, toplumsal hafızanın kopması ve kuşaklar arası travmanın derinleşmesi, Gazze'de yaşanan krizin uzun vadeli etkilerini daha da ağırlaştırıyor.

Sürekli yerinden edilme dalgaları, halkı defalarca göçe zorlayarak 'kalıcı bir yerinden edilme döngüsü' oluşturmuş durumda.

Bu tablo, Gazze'de yalnızca fiziksel değil, kuşaklar arası bir travmanın da oluştuğunu gösteriyor.

Çöken sağlık sistemi

Gazze'de sağlık sistemi, 1000 günlük süreçte en ağır darbe alan alanlardan biri oldu. Hastaneler, kapasitesinin çok üzerinde hasta kabul etmek zorunda kalırken, ilaç ve tıbbi malzeme eksikliği kritik seviyelere ulaştı.

Yoğun bakım üniteleri, ameliyathaneler ve acil servisler birçok noktada ya tamamen devre dışı kaldı ya da sınırlı imkanlarla hizmet vermeye çalışıyor.

Sağlık çalışanları, sürekli bombardıman ve yetersiz imkanlar altında görev yaparken, tıbbi sistemin sürdürülebilirliği giderek imkânsız hale geliyor.

Gazze'de sağlık altyapısının yaklaşık yüzde 94'ü ciddi şekilde zarar görmüş durumda. Hastaneler ya kapasitesinin çok üzerinde çalışıyor ya da işlevsiz hale gelmiş durumda.

Bu nedenle kritik hastalar için tek seçenek çoğu zaman yurt dışı tedavi olurken, bu süreç de hem izin mekanizmaları hem de sınır kapılarındaki kısıtlamalar nedeniyle büyük ölçüde tıkanmış durumda.

On binlerce hasta, zamanla yarışarak hayatta kalmaya çalışıyor.

Açlık, gıda krizi ve çocukların kırılganlığı

Gazze'deki en kritik başlıklardan biri, abluka nedeniyle temel ihtiyaçlara erişimin ciddi şekilde kısıtlanmasıdır. Gıda, temiz su, yakıt ve hijyen malzemelerine erişimde yaşanan kriz, geniş bir nüfusu doğrudan etkiliyor.

Açlık ve yetersiz beslenme, özellikle çocuklar arasında ölümcül sonuçlar doğururken, su kıtlığı ve hijyen eksikliği bulaşıcı hastalık riskini artırıyor.

Aynı zamanda zorunlu göçlerin oluşturduğu yoğun kalabalık alanlar, halk sağlığı açısından yeni bir kriz alanına neden oluyor. Bu durum, Gazze'de insani krizin artık yalnızca 'savaş koşulları' ile açıklanamayacak kadar derinleştiğini gösteriyor.

Gazze'de tarım alanlarının büyük bölümünün zarar görmesi ve yardım akışının sınırlanması, gıda krizini derinleştirdi.

Birleşmiş Milletler verilerine göre yüz binlerce insan ciddi gıda güvensizliği içinde yaşıyor. Özellikle çocuklar, hamileler ve emziren anneler bu krizin en kırılgan kesimini oluşturuyor.

Yetersiz beslenme, yalnızca bir sağlık sorunu değil aynı zamanda uzun vadeli fiziksel ve zihinsel gelişim üzerinde kalıcı etkiler bırakacak bir kriz haline gelmiş durumda.

Eğitim ve gelecek kaybı

Savaş ve yıkım, eğitim sistemini de büyük ölçüde durdurdu. Yüz binlerce çocuk okullarına erişemiyor.

Okulların büyük kısmının zarar görmesi veya kullanılamaz hale gelmesi, Gazze'de 'eğitimsiz bir nesil' riskini gündeme taşıyor.

Bu durum, yalnızca bugünü değil, bölgenin uzun vadeli sosyal ve ekonomik geleceğini de doğrudan etkiliyor.

Altyapı felaketi: Şehirlerin çöküşü

Gazze'de altyapı sistemleri büyük ölçüde tahrip edilmiş durumda. Su şebekeleri, kanalizasyon hatları, elektrik altyapısı ve yollar ciddi hasar görmüş veya tamamen kullanılamaz hale gelmiş bulunuyor.

Tarım alanlarının zarar görmesi ise gıda üretimini neredeyse durma noktasına getirdi. Bu durum, dış yardıma bağımlılığı artırırken, bölgenin kendi kendine yetebilme kapasitesini ortadan kaldırıyor.

Gazze'de su şebekelerinin büyük bölümü zarar görmüş durumda. Temiz suya erişim ciddi şekilde kısıtlanırken, elektrik altyapısı ve yol ağları da ağır hasar aldı.

Buna ek olarak konut stokunun büyük kısmı ya tamamen yıkıldı ya da kullanılamaz hale geldi. Milyonlarca insan yerinden edilerek geçici barınma alanlarına sığındı.

Bu durum, bölgeyi sadece insani değil, aynı zamanda yapısal olarak da yaşanamaz hale getirmiş durumda.

Uzmanlara göre bu yıkım, yalnızca mevcut hayatı değil, gelecekteki yeniden inşa sürecini de onlarca yıl sürebilecek bir krize sürüklüyor.

Abluka ve sözde insani yardım koridorları

İnsani yardım girişlerinin yetersizliği ve ablukanın devam etmesi, Gazze'deki krizin en önemli yapısal nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Temel gıda maddeleri, tıbbi ekipmanlar ve yaşam malzemelerinin girişindeki kısıtlamalar, sahadaki insani felaketin etkisini katlayarak artırıyor.

Bu durum, uluslararası insani yardım mekanizmalarının etkinliği konusunda ciddi tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Sanayi ve ticaret altyapısının büyük ölçüde zarar görmesi, ekonomik faaliyetleri neredeyse durdurdu. İşsizlik oranı yüzde 80'lere yaklaşırken, hane halklarının gelir kaynakları büyük oranda ortadan kalktı.

Bu tablo, Gazze'de insani yardım bağımlılığını daha da artırırken, ekonomik toparlanma ihtimalini de son derece zorlaştırıyor.

Kudüs ve Mescid-i Aksa çevresinde artan gerilim

Mescid-i Aksa çevresinde yaşanan gelişmeler, 1000 günlük sürecin sadece Gazze ile sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

İbadet alanlarına yönelik baskınlar ve kısıtlamalar, bölgedeki gerilimi sürekli canlı tutuyor.

Kudüs'te uygulanan politikalar ise yalnızca güvenlik bağlamında değil, aynı zamanda demografik ve siyasi kontrol stratejilerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Batı Şeria genelinde yerleşim politikalarının genişlemesi, Filistin coğrafyasının parçalanmasını hızlandırıyor.

Yerleşimlerin yayılması, kontrol alanlarının genişlemesi ve hareket özgürlüğünün daraltılması, bölgedeki siyasi ve sosyal dengeyi daha da kırılgan hale getiriyor.

Son işgal ve ilhak politikaları Batı Şeria ve çevresinde demografik yapının ciddi şekilde değişmesine yol açtı. Nüfusun yerinden edilmesi, aile yapılarının parçalanması ve kültürel sürekliliğin zayıflaması, bölgenin sosyolojik dokusunu derinden etkiliyor.

Bu süreç, yalnızca fiziksel bir yıkım değil, aynı zamanda toplumsal hafızanın da aşınması anlamına geliyor.

Filistinli esirler

Filistinli esirlere yönelik uygulamalar, 1000 günlük sürecin en tartışmalı başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Uzayan tutsaklıklar, 'idari gözaltı' uygulamaları ve belirsiz yargı süreçleri tepkilere neden oluyor. Bu durum, uluslararası hukuk tartışmalarında da önemli bir yer tutuyor.

Gazze'de yaşanan süreç, aynı zamanda güçlü bir toplumsal hafıza ve semboller zinciri oluşturdu. HAMAS başta olmak üzere Filistinli grupların lider kadrolarından 'şehit' olarak anılarak toplumsal hafızada önemli bir yer edindi.

Bu figürler, yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi ve ideolojik bir sürekliliğin sembolleri olarak görülüyor.

Dünyanın sessizliği

Tüm bu veriler, uluslararası toplumun krize verdiği tepkinin yetersizliği tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, sahadaki insani durumun daha da ağırlaşmasına neden oluyor.

Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası toplumun Gazze krizine yönelik tepkisi, 1000 günlük süreçte sıkça eleştirilerin odağı oldu.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, karar mekanizmalarının yavaşlığı ve sahaya yönelik etkili müdahale araçlarının sınırlılığı, krizin çözümünü geciktiren temel faktörler arasında gösteriliyor.

Bu durum, uluslararası sistemin insani krizler karşısındaki etkinliği konusunda ciddi bir meşruiyet tartışması doğurmuş durumda.

Sonuç: Rakamların ötesinde bir yıkım

Gazze'de 1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, yalnızca istatistiklerden ibaret değil, bir toplumun hayat alanlarının, geleceğinin ve hafızasının ağır biçimde tahrip edilmesidir.

Süregelen saldırılar, toplumda ağır psikolojik travmalara yol açtı. Çocuklar başta olmak üzere geniş bir nüfus kitlesi ciddi ruhsal çöküş belirtileriyle karşı karşıya.

Aile yapılarının parçalanması, kayıpların büyüklüğü ve sürekli göç hali, kuşaklar arası travmayı derinleştirdi.

Bu kriz, sadece bugünün değil, gelecek on yılların da belirleyici insani ve siyasi sorunlarından biri olmaya devam edecek nitelikte bir yıkım olarak değerlendiriliyor.

1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, çok katmanlı bir insani, siyasi ve sosyal çöküşün göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Yıkılan şehirler, çöken sağlık sistemi, açlık, susuzluk ve kitlesel yerinden edilme, tüm bu unsurlar birleştiğinde Gazze'yi uzun vadeli bir kriz döngüsüne mahkûm ediyor.

Uluslararası sistemin etkisizliği ise bu döngünün kırılmasını her geçen gün daha da zorlaştırıyor. (İLKHA)

1966'dan itibaren siyasi tutukluların gönderilmeye başlanmasıyla birlikte Tedmur, sistematik işkencenin ve infazların merkezi haline geldi.

Hafız Esed'in 1970 yılında iktidara gelmesiyle cezaevi, rejime muhalif Müslümanlar, solcular, milliyetçiler ve farklı siyasi görüşlerden binlerce kişinin tutulduğu bir korku kampına dönüştü.

1980 katliamı: Bir gecede yaklaşık bin 200 tutuklu öldürüldü

Tedmur Cezaevi denildiğinde akla gelen ilk olay, 27 Haziran 1980'de gerçekleştirilen katliam oldu.

Hafız Esed'e yönelik suikast girişiminin ardından kardeşi Rıfat Esed'in komutasındaki Savunma Tugayları cezaevine baskın düzenledi.

İnsan hakları kuruluşlarının tahminlerine göre yaklaşık bin 200 tutuklu saatler içerisinde kurşuna dizilerek öldürüldü.

Cesetlerin büyük bölümü çöl bölgesindeki toplu mezarlara gömüldü.

Katliam, modern Ortadoğu tarihinin en büyük cezaevi infazlarından biri olarak kayıtlara geçti.

İşkencenin adı: 'Karşılama töreni'

Tedmur'a getirilen her tutuklu, daha cezaevine girmeden saatler süren ağır işkenceden geçiriliyordu.

Hayatta kalan eski tutukluların anlatımlarına göre mahkumlar otomobil lastiklerinin içine sokuluyor, ardından yüzlerce kırbaç darbesine maruz bırakılıyordu.

Bazı tanıklar, tutukluların kanalizasyon sularını yalamaya zorlandığını, bunu reddedenlerin ise ölümüne dövüldüğünü aktarıyor.

İşkence yalnızca ilk günle sınırlı kalmıyordu. Gün içinde defalarca dayak, askıya alma, elektrik verme ve psikolojik baskı uygulanıyordu.

Mahkumlar birbirlerini dövmeye zorlanıyor, tedavi edilmelerine izin verilmiyor, en küçük itiraz ise ağır cezalarla karşılık buluyordu.

İnsan yaşamına uygun olmayan hücreler

Eski tutukluların ifadelerine göre Tedmur'daki koğuşlar insanların yaşayabileceği koşullardan tamamen uzaktı.

Kalın beton duvarlarla çevrili, havasız ve aşırı kalabalık koğuşlarda yüzlerce kişi aynı alanı paylaşmak zorunda bırakılıyordu.

Penceresi bulunmayan hücrelerde yaşanan boğulma vakaları nedeniyle tavana küçük açıklıklar açıldı. Ancak bu açıklıklar havalandırma amacıyla değil, gardiyanların mahkumları 24 saat gözetleyebilmesi için kullanılıyordu.

Mahkumların tavana bakması dahi yasaktı.

Sessizlik zorunluydu

Cezaevinde yüksek sesle konuşmak, toplu yürümek, dini ibadet yapmak hatta koğuş içinde normal şekilde hareket etmek bile yasaktı.

Tutuklular yalnızca fısıldayarak konuşabiliyor, aile görüşmeleri ise ya hiç yaptırılmıyor ya da rüşvet karşılığında birkaç dakikayla sınırlandırılıyordu.

Görüş sırasında cezaevindeki işkenceden söz edenler yeniden ağır işkenceye maruz kalıyordu.

Mahkemeler dakikalar içinde ölüm kararı veriyordu

Tedmur'da kurulan askeri saha mahkemeleri, hukuki bir yargılamadan çok infaz mekanizması olarak çalışıyordu.

Eski tutukluların anlatımlarına göre sanıklar gözleri bağlı şekilde mahkeme salonuna çıkarılıyor, kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul etmeleri isteniyordu.

İnkâr edenler yeniden işkenceye götürülüyor, kabul edenlerin dosyası ise çoğu zaman bir dakikadan kısa sürede sonuçlandırılıyordu.

Ardından idam kararı okunuyor ve infaz süreci başlıyordu.

On binlerce infaz iddiası

Eski tutukluların ortak tanıklıklarına göre cezaevinde yıllarca haftanın belirli günlerinde toplu idamlar gerçekleştirildi.

İdam edilenler onlarca kişilik gruplar halinde darağaçlarına çıkarılıyor, cesetleri daha sonra Tedmur çölündeki toplu mezarlara taşınıyordu.

Hayatta kalan bazı eski tutuklular, kendi kayıtlarına göre yıllar içerisinde infaz edilenlerin sayısının 25 ila 35 bin arasında olabileceğini öne sürüyor.

Bu rakamlar bağımsız biçimde doğrulanamamış olsa da Tedmur'un, Esed rejiminin en büyük infaz merkezlerinden biri olduğu konusunda insan hakları kuruluşları arasında geniş görüş birliği bulunuyor.

Beşar Esed döneminde yeniden açıldı

2001 yılında kapatılan Tedmur Cezaevi, Suriye devriminin başlamasının ardından 2011'de yeniden faaliyete geçirildi.

Bu kez rejim karşıtı göstericiler, aktivistler ve muhalifler cezaevine gönderildi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün verilerine göre cezaevinde kısa süre içinde yaklaşık 2 bin 500 tutuklu bulunuyordu.

2015 yılında DAİŞ'in Tedmur'u ele geçirmesinden önce tutuklular başka cezaevlerine nakledildi. Örgüt daha sonra cezaevini patlayıcılarla havaya uçurdu.

Hak savunucuları ise cezaevinin yıkılmasının, Esed rejiminin işlediği suçların fiziksel delillerinin de büyük ölçüde ortadan kaldırılmasına yol açtığını savundu.

Hafızalarda silinmeyen bir sembol

Bugün Tedmur Cezaevi ayakta olmasa da Suriye'de Esed ailesi döneminde yaşanan sistematik işkence, zorla kaybetme, keyfi infaz ve ağır insan hakları ihlallerinin en güçlü sembollerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

İnsan hakları örgütleri, Tedmur'da yaşananların bağımsız biçimde araştırılması, toplu mezarların ortaya çıkarılması ve sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi çağrılarını sürdürüyor. (İLKHA)

1990'lı yılların başında Sudan yönetimi, Etiyopya'daki Mengistu Haile Mariam rejimine karşı savaşan Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'ne dolaylı destek verdi. Bu süreç sonunda Meles Zenawi iktidara geldi.

Hartum yönetimi o dönemde Etiyopya'daki yönetim değişikliğini kendi güvenliği açısından stratejik bir kazanım olarak görüyordu. Çünkü Addis Ababa yönetimi, Güney Sudan'daki ayrılıkçı hareketlere destek veriyordu ve Sudan açısından Etiyopya'daki siyasi dönüşüm bir güvenlik meselesi olarak değerlendiriliyordu.

Aradan geçen yılların ardından bugün ortaya çıkan tablo dikkat çekici bir tersine dönüşe işaret ediyor. Bir dönem Etiyopya'daki güç değişiminde etkili olan Sudan, bugün kendi topraklarında dış müdahalelerle karşı karşıya bulunuyor. Addis Ababa yönetimi ise artık yalnızca arabulucu değil, doğrudan sahaya etki eden aktörlerden biri olarak öne çıkıyor.

Etiyopya neden HDK'ye yakınlaşıyor?

Sudan ordusu son aylarda Etiyopya'yı açık biçimde Hızlı Destek Kuvvetleri'ne (HDK) destek vermekle suçluyor.

Özellikle Mavi Nil eyaletindeki çatışmaların ardından yapılan açıklamalarda, HDK unsurlarının Etiyopya sınırından Sudan'a geçtiği, bazı saldırıların Etiyopya topraklarından organize edildiği ve silahlı unsurların Etiyopya'daki kamplarda eğitim aldığı öne sürüldü.

Sudan ordusunun özellikle el-Kurmuk çevresindeki çatışmalara dikkat çekmesi tesadüf değil. Çünkü bölge hem Etiyopya sınırına yakınlığı hem de stratejik konumu nedeniyle son derece kritik bir noktada bulunuyor. Bölgeyi kontrol eden güç, Sudan'ın doğusuna ve Mavi Nil hattına önemli ölçüde hakimiyet sağlayabiliyor.

Reuters tarafından yayımlanan araştırmalarda da Etiyopya'nın Benişangul-Gumuz bölgesinde HDK bağlantılı eğitim faaliyetleri yürütüldüğü iddiaları yer aldı. Yale Üniversitesi bünyesindeki araştırma laboratuvarlarının yayımladığı uydu görüntülerinde de Etiyopya sınırına yakın askeri hareketlilik tespit edildiği aktarıldı.

Bu süreçte Assosa Havalimanı çevresindeki askeri hareketlilik, yeni hangarlar, insansız hava araçlarına uygun altyapılar ve yoğun sevkiyat faaliyetleri dikkat çekti.

Etiyopya açısından HDK ile ilişki kurulmasının temel nedenlerinden biri, Sudan ordusuna kıyasla daha esnek bir ortak arayışı olarak değerlendiriliyor. Çünkü Sudan ordusu özellikle sınır güvenliği, Fashaga bölgesi ve Hedasi Barajı konusunda Etiyopya'ya karşı sert bir tutum benimsiyor.

HDK ise merkezi devlet yapısından bağımsız hareket eden, sınır bölgelerinde etkinliği bulunan ve dış aktörlerle daha rahat ilişki kurabilen bir yapı olarak görülüyor.

Fashaga krizi ilişkileri kırılma noktasına taşıdı

Sudan ile Etiyopya arasındaki gerilimin en önemli nedenlerinden biri Fashaga bölgesi oldu.

Tarım açısından son derece verimli olan bu sınır hattı yıllardır iki ülke arasında anlaşmazlık konusu. Sudan, 1902 anlaşmasına dayanarak bölgenin kendisine ait olduğunu savunurken, Etiyopya uzun süredir burada fiili nüfuz oluşturmaya çalışıyor.

2020 yılında Etiyopya'nın Tigray savaşıyla meşgul olmasını fırsat bilen Sudan ordusu bölgede yeniden kontrol sağlamaya başladı. Bu gelişme Addis Ababa'da ciddi rahatsızlık oluşturdu.

Fashaga meselesi yalnızca sınır anlaşmazlığı olarak görülmüyor. Bölge aynı zamanda tarım, su kaynakları, güvenlik koridorları ve kaçak ticaret yolları açısından büyük önem taşıyor.

Sudan ordusunun bölgede güç kazanması, Etiyopya'nın Sudan politikasını daha sert hale getiren başlıca nedenlerden biri oldu.

Hedasi Barajı ve Nil üzerindeki mücadele

İki ülke arasındaki gerilimin bir diğer önemli başlığı ise Hedasi Barajı.

Etiyopya'nın Mavi Nil üzerinde inşa ettiği baraj, uzun yıllardır Kahire ile Addis Ababa arasında büyük krizlere neden oluyor. Sudan ise süreç boyunca zaman zaman taraflar arasında denge kurmaya çalıştı.

Ancak son yıllarda Sudan ile Mısır arasında gelişen askeri iş birliği Etiyopya'da endişe oluşturdu. Ortak tatbikatlar, güvenlik anlaşmaları ve diplomatik yakınlaşma Addis Ababa tarafından doğrudan tehdit olarak algılandı.

Etiyopya yönetimi, Sudan ordusunun Mısır'la yakınlaşmasını yalnızca diplomatik mesele olarak değil, kendi ulusal güvenliği açısından stratejik risk olarak görüyor.

Bu nedenle Addis Ababa'nın Sudan'daki savaşta ordu yerine HDK'ye daha yakın durduğu değerlendirmeleri güç kazandı.

Kızıldeniz hedefi Addis Ababa'nın temel hesabı

Etiyopya'nın Sudan'daki gelişmelere ilgisinin arkasındaki en önemli nedenlerden biri de Kızıldeniz'e ulaşma hedefi.

Denize kıyısı bulunmayan Etiyopya, yıllardır bölgedeki limanlara erişim arayışında. Başbakan Abiy Ahmed son dönemde bu meseleyi açık şekilde 'ulusal varlık meselesi' olarak tanımladı.

Etiyopya'nın Somaliland ile yaptığı liman anlaşması bölgedeki dengeleri değiştirdi. Bu gelişmenin ardından Somali yönetimi Mısır'a daha fazla yaklaşırken, Eritre de Etiyopya'ya karşı daha sert pozisyon almaya başladı.

Böylece bölgede Etiyopya karşıtı yeni bir eksen oluşmaya başladı.

Sudan ise bu jeopolitik mücadelenin merkezindeki ülkelerden biri haline geldi. Çünkü Sudan yalnızca komşu ülke değil aynı zamanda Nil havzası, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu arasındaki geçiş alanı konumunda bulunuyor.

Etiyopya'nın Sudan'daki nüfuzunu artırma çabası bu nedenle yalnızca iç savaşa müdahale olarak değerlendirilmiyor. Addis Ababa aynı zamanda Mısır'ın bölgede genişleyen etkisini sınırlamaya çalışıyor.

İç krizler dış politikayı sertleştiriyor

Etiyopya yönetimi son yıllarda ciddi iç sorunlarla mücadele ediyor.

Tigray savaşı ülkeyi ekonomik ve siyasi açıdan ağır şekilde sarstı. Savaş resmen sona ermiş görünse de etnik gerilimler tamamen bitmedi.

Amhara ve Oromo bölgelerinde süren huzursuzluk, merkezi yönetime yönelik tepkiler ve ekonomik darboğaz hükümet üzerindeki baskıyı artırıyor.

Ülkede yüksek enflasyon, döviz krizi, borç sorunu ve işsizlik gibi ekonomik problemler de derinleşmiş durumda.

Uzmanlara göre Abiy Ahmed yönetimi, içeride yaşanan krizlerin etkisini azaltmak için dış politikada daha agresif hamlelere yöneliyor. Hedasi Barajı, Kızıldeniz planları ve Sudan'daki savaşta artan rol bu stratejinin parçaları olarak görülüyor.

Bu yaklaşım, Etiyopya'nın son yıllarda izlediği 'krizi dışarı taşıma' politikasının devamı şeklinde değerlendiriliyor.

Sudan savaşı artık bölgesel hesaplaşmaya dönüştü

Sudan'daki savaş bugün yalnızca Sudan ordusu ile HDK arasındaki güç mücadelesi değil.

Mısır, Eritre, Etiyopya, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer bölgesel aktörlerin dahil olduğu geniş çaplı bir nüfuz savaşı ortaya çıkmış durumda.

Etiyopya'nın HDK'ye verdiği iddia edilen destek de bu büyük jeopolitik rekabetin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Özellikle Mavi Nil hattındaki gelişmeler, Etiyopya'nın Sudan'ın doğusunda uzun vadeli nüfuz alanı oluşturmak istediği yönündeki değerlendirmeleri artırıyor.

Bu durum yalnızca Sudan açısından değil, tüm Afrika Boynuzu açısından yeni riskler doğuruyor.

Çünkü Sudan'daki savaşın daha da derinleşmesi, Etiyopya ile Mısır arasında dolaylı çatışma ihtimalini artırabilir. Aynı şekilde Eritre'nin de sürece daha aktif şekilde dahil olma ihtimali bulunuyor.

Uzmanlara göre Etiyopya'nın mevcut politikası üç farklı sonucu beraberinde getirebilir.

İlk senaryoda Addis Ababa, HDK üzerinden Sudan'ın bazı bölgelerinde kalıcı nüfuz elde edebilir.

İkinci senaryoda bölgesel gerilim doğrudan askeri çatışmaya dönüşebilir.

Üçüncü ve en tehlikeli ihtimal ise Sudan'daki merkezi yapının tamamen parçalanması ve ülkenin uzun yıllar sürecek istikrarsızlık dönemine sürüklenmesi.

Tüm bu gelişmeler, Sudan savaşının artık yalnızca yerel bir kriz olmadığını açık biçimde ortaya koyuyor. Afrika Boynuzu'nda şekillenen yeni güç mücadelesi, Sudan'ı bölgesel hesaplaşmanın merkezine yerleştiriyor. (İLKHA)